مقدمه:
فشارخون بالا در دوران بارداری با عوارض و مرگ و میر نوزادی همراه است. در مطالعهای که توسط دکتر Katz و همکاران انجام شده در 53 مادر مبتلا به اکلامپسی، 4 مورد مرگ و میر نوزادی و دو مورد اختلال رشد داخل رحمی جنین اتفاق افتاده بود (1).
در مطالعه دیگری که توسط Rigo و همکاران (2) انجام شد، پیامد نوزادی نشان داد که از 120 بیمار پره اکلامپسی، موتاسیون فاکتور Leiden و پلیمورفیسم در ژن آنزیمی 5 و 10 متیلن تتراهیدروفولات ردوکتاز در 18% و 66% مادران، در نوزادان این مادران، در مقایسه با مادرانی که موتاسیونی را نداشتند مشکل خاصی ایجاد نکرده است. دربررسی دیگری مشاهده گردید که در287 مادر مبتلا به پرهاکلامپسی، 8/57% نوزادان نارس و 15% نوزادان مبتلا به کم وزنی بودند (74/4 برابر نرمال) (4-3). اگرچه اختلال رشد داخل رحمی در نوزادان حاصل از مادران مبتلا به پرهاکلامپسی بطور قابل ملاحظهای بیشتر دیده میشود ولی توانایی این فاکتور به عنوان یک تست تشخیص سونوگرافیک در تعیین پرهاکلامپسی زیاد نیست، ولی چنین سابقهای میتواند پیشآگهی برای پیشگیری در بارداری دوم و بعدی باشد. در شرایطی که پرهاکلامپسی زودرس، شدید و تکراری باشد اختلالات رشد جنینی نیز بیشتر خواهد بود (8-6، 5).
متأسفانه جهت آگاهی از پیامدهای نوزادی در بیمارستانهای آموزشی ایران، مطالعهای جهت برآورد وضعیت نوزادان انجام نشده است و این بررسی میتواند با توجه به امکانات بیمارستان، وضعیت حفظ سلامت نوزادان بخصوص نوزادان نارس و کم وزن در شرایط بیمارستان را تعیین کند، تا برای پیشگیری و ادارة این بیماران و رسیدگی به نوزادان آنها، تمهیدات خاصی اندیشیده شود.
این مطالعه در سال 1378 در بخش زنان بیمارستان طالقانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی دانشگاه شهید بهشتی شهر تهران انجام شده است.
مطالعه از نوع همگروهی بوده، و بدین منظور 160 مادر که 80 نفر از آنان مبتلا به فشارخون بالا در دوران بارداری بودند و 80 مادر به عنوان گروه کنترل، با فشارخون نرمال انتخاب شدند. در آنان پیامد نوزادی مورد مقایسه و بررسی قرار گرفت.
عواملی مانند سن، رتبه زایمانی، نوع زایمان مادران، شدت فشار خون مادر و متغیرهای مربوط به وضعیت نوزاد شامل مرگ و میر حوالی نوزادی، نارس بودن، اختلال رشد جنین (کمتر از دو انحراف معیار از میانگین وزن برحسب سن بارداری) و آپگار پایین در بدو تولد (کمتر از 7 در دقایق اول وپنجم) در گروه بیماران و کنترل مورد مقایسه قرار گرفتند.
انتخاب گروه بیماران به صورت غیر تصادفی و انتخاب گروه کنترل به صورت پیامد ساده بوده است. دادهها در جداولی مرتب شده و با استفاده از آزمونهای Chi-square و Fisher exact test، ارتباط صفات با یکدیگر بررسی شدند.
جهت تعیین میزان خطر، از خطر نسبی (RR) استفاده شد ومعنیدار بودن آن نیز با ضریب اطمینان 95% مورد بررسی قرار گرفت. در این مطالعه، جهت گردآوری اطلاعات، از پرسشنامه تهیه شده توسط محقق استفاده گردید.
میانگین سن مادران مبتلا به فشار خون حاملگی 7/27 سال، که از بین آنان 75/73%، در سنین 34-19 سال قرار داشتند. تفاوت سنی بیماران با گروه کنترل بعد از 35 سالگی است. بطوریکه 20% گروه مورد و 25/6% گروه کنترل در طیف سنی مساوی یا بیشتر از 35 سالگی قرار دارند که این اختلاف از نظر آماری معنیدار است (5%P<).
رتبه زایمانی بیماران 41% نخستزا و 8/48% چندزا (رتبه 4-2) و 10% آنان مساوی یا بیشتر از 5 زایمان بوده است.
نوع زایمان درمبتلایان به فشارخون بالا در 61% موارد و در مادران با فشار خون نرمال در 5/27% موارد به روش سزارین بوده است (RR 2/2برابر)، این اختلاف از نظر آماری با ضریب اطمینان 95% معنیدار است.
از نظر شدت فشار خون بیماران، در 22 مورد (5/27%) مبتلا به پره اکلامپسی شدید یا اکلامپسی بودهاند (دو مورد سندرم هلپ مشاهده گردید)، 41 نفر از بیماران (25/51%) پرهاکلامپسی خفیف و 17 نفر از آنان (3/21%) به فشارخون مزمن مبتلا بودند (فشار خون بالا در سه نفر از آنان به علت بیماری کلیوی و 7 نفر دیگر به علت بیماری دیابت آشکار بود).
دررابطه با مرگ و میر عوارض نوازدی، همانطوریکه در جدول 1، نشان داده شده است در مبتلایان به فشار خون بالا در دوران بارداری مرگ و میر حوالی نوزادی 5/7 برابر گروه کنترل می باشد (45/7:RR، 95%CI، 5%P<). از 15 مورد مرگ و میر مشاهده شده، 6 مورد مرگ و میر داخل رحمی- دو مورد در حین تولد (هنگام زایمان) و 7 مورد مرگ و میر نوزادی بوده است. افزایش فشارخون در دوران بارداری، احتمال تولد نوزاد نارس را تا حد 5/3 برابر افزایش میدهد (جدول 2) (5/3:RR، 95%CI، 5%P<).
همانطور که در جدول 3 مشخص شده است از نظر تولد نوزاد با وزن کم دو گروه با و بدون فشارخون فراوانی یکسانی ندارند. اختلال رشد جنین، در مبتلایان به فشارخون در دوران بارداری دو برابر بیشتر است، ولی اختلاف معنیداری با گروه کنترل نداشته است. گرچه بر اساس شدت بیماری خطر آن افزایش مییابد و در پرهاکلامپسی شدید بیش از چهار برابر میشود (1/4:RR، 95%CI، 5%P<). جدول 4، نتایج بررسی فراوانی نوزاد به آپگار پایین نوزاد، به تفکیک وجود یا
فقدان فشارخون در دوران بارداری را نشان میدهد که نوزاد مادران مبتلا به فشارخون بالا، 6 برابر بیشتر در معرض آپگار پایین هستند (9:RR، 95%CI، 5%P<).
وجود پره اکلامپسی و اکلامپسی در بارداری، چه از نظر عوارض و مشکلات ایجاد شده برای مادر و چه از نظر پیامدهای نوزادی حائز اهمیت است. در تفسیر نتایج این مطالعه می توان به نکاتی چنداشاره نمود:
برای اثبات رابطه بین دو متغیر سن و فشار خون در دوران بارداری، میتوان فراوانی فشارخون را تا حدودی متأثر از افزایش سن دانست. بدلیل وجود عواملی مانند سن، در بروز پدیدة فشارخون در دوران بارداری، عدهای این مشکل را تاحدودی قابل پیشگیری ندانسته و یا حداقل در پارهای موارد جلوگیری از بروز آن را غیرممکن میدانند (1). با افزایش سن، احتمال افزایش رتبه زایمانی نیز افزوده شده و این به نوبة خود عوامل دیگری مانند فاصله بین بارداریها را مطرح مینماید. طبق مطالعات انجام شده، فاصله کم (کمتر از 6 ماه از خاتمه بارداری) یا زیاد (چندین سال)، خطر بروز و تکرار پره اکلامپسی را افزایش میدهد (9، 4-3). از سوی دیگر زایمان نوزادان کم وزن را به گرفتاری جفت و مکانیسمهای مؤثر در بروز پرهاکلامپسی ربط میدهند (12، 11-10). تولد نوزادان کم وزن و نارس، در مادران مبتلا به کمبود آهن و فشارخون، بیشتر میباشد (13، 8) و عوامل فوق میتواند موجب پایین بودن آپگار در بدو تولد و مرگ و میر حوالی نوزادی گردد (14).
براین اساس نتیجهگیری میشود که قبل از زایمان و در مراقبتهای دوران بارداری بایستی به احتمال تأخیر رشد داخل رحمی و زایمان زودرس توجه شود و مرگ و میرحوالی نوزادی، آپگار پایین در هنگام تولد، احتمال سزارین در این بیماران و نیز آمادگی قبلی تیم پزشکی و تمهیدات برای کاهش و پیشگیری از موارد فوق لازم است.
بدینوسیله از کلیة همکاران و پرسنل محترم بیمارستان طالقانی به خصوص بخش زنان و زایمان که ما را در اجرای این تحقیق یاری نمودند صمیمانه تشکر و قدردانی مینماییم.