Knowledge of women working in Hospitals of Lorestan Medical Sciences University about smoking effects on fertility

Akbari, Soheila; Vahabi, Sepideh; Kazemi, Amir Hooman

Knowledge of women working in Hospitals of Lorestan Medical Sciences University about smoking effects on fertility

Authors

Soheila Akbari ¹

Sepideh Vahabi ²

Amir Hooman Kazemi ³

¹ Department of Obstet . and Gynecol Faculty of Medicine, Lorestan Medical Sciences University, Khorramabad, Iran

² Anesthetic Department, Faculty of Medicine, Lorestan Medical Sciences University, Khorramabad, Iran

³ Student Research Center, Deputy of Research, Lorestan Medical Sciences University, Khorramabad, Iran

Abstract

Smoking has some undesirable effects on human health. Its effect on fertility is one of health problems, which public has little knowledge about them. Considering the prevalent of smoking between youth, we decided to assess the knowledge of women working in hospitals of Lorestan Medical Sciences University regarding the effect of smoking on fertility. This is a cross sectional study. 280 women were chosen so to assess the knowledge of women working in hospitals of Lorestan Medical Sciences University in 2001. Information were gathered through questionnaire which was prepared base on objectives of study and was used after proving to be valid. Results showed that 75.7% of women knew about respiratory disease, 79.1% knew about heart disease and 69.3% had knowledge about addictive effect of smoking. Base on results of this study, few women knew about fertility problem of smoking. Only 37.5% knew about infertility effect, 47% knew about intra uterine fetal death, 70.7% knew about spontaneous abortion, 52.1% knew about infant death and 10.7% had knowledge on early menopause effect of smoking. Therefore by increasing knowledge of women on effects of smoking, we can reduce the related effects.

Keywords

Infertility

Knowledge

smoking

Women Fertility

مقدمه

بر اساس نظریه جامعه جراحان آمریکا مهمترین و قابل پیشگیری‏ترین علت مرگ در کشور آمریکا مصرف سیگار می‏باشد. در این کشور سالانه 000/434 نفر در اثر استعمال سیگار گرفتار دام مرگ می‏شوند و علت اغلب این مرگها عوارض ویژه دخانیات از جمله سرطان، بیماریهای مزمن ریه و نیز بیماریهای قلبی عروقی می‏باشد(2-1). اگر چه مصرف سیگار در آقایان بیشتر از خانمها می‏باشد (با محدوده ای نزدیک به 15%) اما طی تحقیقاتی در کشور آمریکا استعمال دخانیات در خانمها به سرعت رو به افزایش است و در صورت ادامه این روند بزودی این فاصله (اختلاف مصرف سیگار در خانمها و آقایان) از بین خواهد رفت(3). همچنین مصرف سیگار در خانمها در سنین باروری 29% گزارش شده که30-19% این افراد در طی بارداری به استعمال دخانیات ادامه می‏دهند(4).

امروزه مسئله سیگار و ناباروری بسیار مورد توجه قرار گرفته است. عوارض سیگار هم در خانمها و هم در آقایان قابل توجه است. بطوریکه مصرف سیگار در خانمها با کاهش میزان ذخیره تخمدانی فولیکولها و همچنین کاهش حرکات مژه‏ای رحم و لولـه‏ها، شانس باروری را کاهش می‏دهد. در مقایسه‏ای که در یک مرکز IVF بین افراد سیگاری و غیرسیگاری انجام شده است میزان باروری در تخمک‏های افراد غیرسیگاری 73% در مقابل 57% افراد سیگاری بوده است(5). در یک بررسی دیگر، خطر ناباروری در زنان سیگاری در مقابل افراد غیرسیگاری 5/1 برابر گزارش شده است(6). در بررسی انجام شده بر روی سیمن افراد سیگاری میزان لکوسیتها و سلولهای گرد در هر انزال بیشتر از افراد غیرسیگاری بوده است که این می‏تواند توجیه‏کننده کاهش باروری در افراد سیگاری باشد(7). سطح سرمی تستوسترون آزاد و تام در افراد سیگاری بیشتر بوده است و میزان پرولاکتین کاهش داشته است(7).

یائسگی زودرس و استئوپروز: سیگار به علت افزایش پروتئین متصل‏شونده به هورمونهای جنسی (SHBG) موجب کاهش استروژن آزاد می‏شود که این موجب بروز یائسگی زودرس و همچنین استئوپروز در خانمها شود. همچنین سیگار باعث کاهش جذب کلسیم از روده شده و بنابراین منجر به افزایش برداشت کلسیم از استخوانها و کاهش توده استخوانی در این افراد می‏گردد(8).

حاملگی خارج رحمی : کاهش حرکات مژه‏ای لولـه‏های رحمی، علاوه بر ناباروری می‎تواند موجب حاملگی خارج رحمی گردد. خطر حاملگی خارج رحم در افراد سیگاری نسبت به افراد غیرسیگاری 93/1 برابر افزایش می‏یابد و این خطر با افزایش مصرف روزانه سیگار بیشتر می‏شود(9). نسبت شانس در خانمهایی که 5-1 سیگار در روز مصرف می‏کنند 5/1، 10-6 سیگار 7/1، 10-11 سیگار 3/2 و بیش از 40 سیگار 5/3 می‏باشد.

سرطان دهانه رحم: سیگار به علت افزایش شانس ابتلا به عفونتهای ویروس پاپیلوما باعث تغییرات نئوپلاستیک در سلولهای اپی‏تلیالی سرویکس می‏شود. به این ترتیب سیگار یکی از عوامل مستعدکننده برای ابتلا به سرطان دهانه رحم می‏باشد(10).

عوارض بارداری: در نتایج یک بررسی در آمریکا که مصرف سیگار در دوران بارداری سالانه موجب 141000-19000 سقط ناشی از تنباکو، 61000-32000 تولد نوزاد با وزن کم، 26000-14000 تولد نوزادی که نیاز به مراقبت ویژه دارد، 1900 مرگ به علل بیماری‏های دوران پری‎ناتال و 2200-1200 سندرم مرگ ناگهانی نوزاد می‏شود(11). علاوه بر اثرات نامطلوب و عوارض استعمال دخانیات بر سلامت افراد جامعه اعم از زن و مرد مانند سرطان ریه، بیماریهای قلبی-عروقی آمفیزم، برونشیت مزمن، بیماریهای عروقی مغزی و اعتیاد، یکسری عوارض وابسته به جنس نیز در خانمها مشاهده می شود که شامل پوکی استخوانها، ناباروری، سرطان دهانه رحم، حاملگی خارج رحمی و عوارض بارداری از جمله سقط، مرده‏زایی، وزن کم زمان تولد و مرگ ناگهانی نوزاد از این نوع می‏باشند. با وجود اینکه در مورد اثرات مضر سیگار در بیماریهای ریوی و قلبی مطالعات فراوانی انجام شده است اما در مورد اثرات آن روی سیستم تولید مثل و باروری بررسی چندانی صورت نگرفته است. به همین دلیل بر آن شدیم که آگاهی زنان را نسبت به عوارض سیگار بخصوص عوارض باروری آن بسنجیم چرا که دانستن آگاهی بیشتر در زنان می‏تواند از مشکلات و عوارض بعدی مصرف دخانیات کاسته و در نتیجه از نظر اقتصادی، عدم مصرف سیگار و نیز از بین رفتن هزینه های مربوط به درمان عوارض سیگار قابل توجه خواهد بود. واضح است عدم ابتلا به این گروه بیماریها از نظر بهداشتی، روانی و اجتماعی، عقلایی است.

مواد و روشها

این مطالعه بصورت توصیفی مقطعی در نیمه دوم سال 1380 بر روی 288 خانم شاغل در بیمارستانهای تابعه دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی لرستان انجام شد. روش نمونه‏گیری سیستماتیک و منظم بود. تعداد نمونه محاسبه شده 310 نفر بود که با حذف برخی از پرسشنامه‏ها به دلیل نقایص متعدد این تعداد به 288 نفر تقلیل یافت.

داده‎های پژوهش با استفاده از پرسشنامه‏ای مشتمل بر 2 بخش جمع‏آوری گردید.

بخش اول- اطلاعات دموگرافیک مانند: سن، شغل، رشته تحصیلی، میزان تحصیلات و میزان مصرف سیگار و قلیان و ادامه مصرف دخانیات در طی بارداری بود.

بخش دوم- بررسی میزان اطلاعات این افراد از عوارض دخانیات بود.

جهت اطمینان از اعتماد علمی پرسشنامه، از روش آزمون مجدد Test-Retest استفاده شد. پس از تکمیل پرسشنامه توسط افراد مورد پژوهش، اطلاعات حاصله پس از کدبندی و ورود به رایانه، با استفاده از برنامه‏های نرم‏افزاری آماری SPSS تجزیه و تحلیل شد و یافته‏ها توسط آمار توصیفی، آزمون تحلیل واریانس ضریب همبستگی و آزمون t-test مورد بررسی قرار گرفتند. برای تعیین میزان آگاهی پس از آنالیز اطلاعات پرسشنامه‏ها بدین ترتیب عمل شد که بیش از 3/2 پاسخ صحیح به عنوان میزان آگاهی خوب در نظر گرفته شد، پاسخ‏های صحیح بین 3/2-3/1 میزان آگاهی متوسط و کمتر از 3/1 پاسخ صحیح میزان آگاهی ضعیف تعیین گردید.

نتایج

از نظر سنی، بیشترین گروه افراد مورد تحقیق در گروه سنی 30-20 سال قرار داشتند (148 نفر) و میانگین سن در این تحقیق 7±27 سال بود. از نظر میزان تحصیلات 8/24% دیپلم، 5/35% فوق دیپلم، 34% لیسانس، 5% فوق لیسانس و 7/5% بدون پاسخ بودند. از آنجائیکه استعمال قلیان در استان لرستان شایع می‏باشد، در این تحقیق علاوه بر سیگار استفاده از قلیان نیز بررسی شده است. در گروه تحقیق 235 نفر اصلاً از سیگار استفاده نمی‏کردند ( 3/83% ) و 47 نفر استفاده از سیگار را متذکر بودند ( 7/16% ) که از این 47 نفر، 37 نفر در طی بارداری سیگار را قطع کردند و 10 نفر به سیگار کشیدن خود ادامه داده‏اند. در گروه تحقیق 234 نفر اصلاً از قلیان استفاده نمی‏کردند ( 7/82% ) و 47 نفر استعمال قلیان را متذکر بودند ( 3/17% ) که از این تعداد، 10 نفر به کشیدن قلیان در طی بارداری ادامه داده بودند.

20 نفر از استفاده‏کنندگان قلیان و سیگار مشترک بودند. بنابراین در گروه تحقیق 75 نفر استفاده‏کننده سیگار و قلیان بودند که 26% گروه مورد پژوهش را تشکیل می‏دادند و 15 نفر در کل به استفاده از دخانیات (سیگار و قلیان) در طول دوران بارداری ادامه داده بودند که

20% کل گروه مورد پژوهش را تشکیل می‏دادند.

در قسمت دوم پرسشنامه که شامل عوارض مربوط به دخانیات است نتایج به این صورت بود:

2/92% افراد گروه تحقیق به اثر ایجاد سرطان ریه ناشی از مصرف دخانیات واقف بودند. 7/88% افراد گروه تحقیق به اثر ایجاد آمفیزم ریوی ناشی از مصرف دخانیات واقف بودند. 2/75% به اثر ایجاد برونشیت مزمن، 5/75% به بیماریهای عروقی قلبی ناشی از مصرف سیگار، 8/68% نسبت به اثر اعتیادزایی سیگار، 1/57% نسبت به ایجاد فشار خون ناشی از مصرف سیگار، 9/47% نسبت به ایجاد بیماریهای عروقی- مغزی و 4/23% نسبت به مرگ زودرس ناشی از مصرف دخانیات واقف بودند(نمودار1).

در مورد اثرات و عوارض سیگار که بطور خاص مربوط به خانمها می‏شود اطلاعات بدین صورت بود:

6/10% نسبت به عارضه یائسگی زودرس ناشی از استعمال دخانیات واقف بودند.

2/14% نسبت به عارضه پوکی زودرس استخوان، 1/19% نسبت به ایجاد سرطان دهانه رحم، 9/95% نسبت به حاملگی خارج از رحمی،2/37% نسبت به اثر ناباروری ناشی از مصرف دخانیات، 8/46% نسبت به ایجاد مرگ داخل رحمی جنین (IUFD) ، 8/51% نسبت به مرگ ناگهانی نوزاد (SIDS) ، 3/70% نسبت به ایجاد سقط و 4/73% نسبت به وزن کم زمـان تولد (LBW) ناشی از استعمال دخانیات واقف بـودند (نمودار2).

میزان آگاهی زنان بر اساس تعداد پاسخهای صحیح در هر پرسشنامه نسبت به عوارض سیگار در حدود 1/2% خوب، 28% متوسط و 10% ضعیف بود.

در راستای دستیابی به هدف کلی ارتباط بین ویژگیهای فردی و اجتماعی واحدهای مورد مطالعه و میزان آگاهی آنان از عوارض سیگار، آزمونهای آماری متعددی استفاده شد. جهت بررسی ارتباط بین متغیرهای سطح تحصیلات و میزان آگاهی،‌ از آزمون آنالیز واریانس استفاده گردید. نتایج نشان داد که بین دو متغیر فوق ارتباط معنی‏داری از نظر آماری وجود دارد (0=P). به عبارتی با افزایش میزان تحصیلات سطح آگاهی و اطلاعات واحدهای مورد پژوهش بیشتر بود. همچنین امتیازبندی بر حسب میزان تحصیلات به تفکیک انجام شده و نتایج در جدول1 آمده است.

علاوه بر این ضریب همبستگی بین دو متغیر سن و سطح آگاهی زنان از اثرات سیگار بر قدرت باروری محاسبه شد که همبستگی معکوس و معنی‏داری تعیین گردید(009/0P=). به عبارت دیگر با افزایش سن، سطح آگاهی کاهش یافته است. امتیازبندی میزان اطلاعات زنان بر حسب سن در جدول 2 آمده است.

بحث

با توجه به اینکه گروه مورد مطالعه ما شاغلین و تحصیل‏کردگان در زیر گروه پزشکی و پیراپزشکی بودند که مسلماً نسبت به افراد عادی جامعه اطلاعات و درگیری بیشتری با بیماری‏ها و علل آن دارند، در این گروه میزان آگاهی از عوارض دخانیات نسبتاً پایین بود و می‏توان این کمبود آگاهی را با شدت بیشتری به کل جامعه تعمیم داد که زنان با وجود آنکه در معرض خطر عوامل خاص جنس خود از نظر مصرف دخانیات می‏باشند اما آگاهی و شناخت کافی از این خطرات و عوارض ندارند. در گروه مورد مطالعه ما 26% خانمها مصرف سیگار و قلیان را متذکر بودند در صورتی که بررسی مشابه در کشور آمریکا خانمهای سیگاری 29% بودند(1). در گروه مورد مطالعه ما 20% در طی بارداری به استعمال دخانیات ادامه می‏دادند و در بررسی مشابه در آمریکا 30-19% ادامه مصرف سیگار را در طی دوران بارداری متذکر بودند(1). در جوامع غربی میزان آگاهی از عوارض قلبی و ریوی ناشی از مصرف سیگار بیشتر از آگاهی زنان مورد مطالعه ما است( 99-96% در مقابل 92-75% )(17). آگاهی زنان در جوامع غربی در مورد ارتباط سیگار و ناباروری40% است که این رقم در گروه مورد مطالعه ما 37% می‏باشد. به همین ترتیب آگاهی زنان در جوامع غربی در ارتباط پوکی استخوان ناشی از مصرف دخانیات30% در مقابل 2/14%، در ارتباط با یائسگی زودرس 17% در مقابل

6/10%، در ارتباط با سقط 39% در مقابل 70%، در ارتباط با سرطان دهانه رحم 24% در مقابل 1/19%، در ارتباط با حاملگی خارج رحمی 27% در مقابل 9/25% می‏باشد(17). با توجه به افزایش شیوع مصرف دخانیات و بخصوص سیگار در بین خانمها، آگاهی از عوارض باروری و مربوط به جنس خانمها هم در جوامع غربی و هم در جامعه مورد مطالعه ما کم است(17). بنابراین پیشنهاد می‏شود آموزش عوارض مصرف سیگار در کلیه زمینه‏ها خصوصاً در زمینه تولیدمثل و باروری و خطرات وابسته به جنس خانمها در سطح وسیعی انجام گیرد. چرا که افزایش دانش در مورد عوارض سیگار در باروری باعث کاهش مصرف آن و در نتیجه کاهش عوارض آن خواهد شد.

مشکلات و محدودیت‏ها: با توجه به وجود سؤالات حساس در پرسشنامه در مورد مصرف سیگار و آگاهی از عوارض آن، بعضی از پاسخ دهندگان، همکاری لازم را نداشتند و شاید پاسخ صحیح و لازم را به پرسشنامه‏ها نمی‏دادند که باعث تورش می‏شد که برای حل این مشکل و کاهش تورش، پاسخ دهنده را از محرمانه بودن پرسشنامه مطمئن نموده و همچنین توزیع و جمع‏آوری پرسشنامه نیز کاملاً محرمانه طراحی شد.

پیشنهادات: با توجه به افزایش شیوع مصرف دخانیات، بخصوص سیگار در بین خانمها و آگاهی ناچیز آنان، حتی قشر تحصیلکرده نسبت به عوارض باروری سیگار، پیشنهاد می‏گردد اطلاع‏رسانی و آموزش در مورد عوارض سیگار در زمینه ناباروری و خطرات وابسته به جنس خانمها در سطح وسیعی انجام گیرد. چه بسا که افزایش دانش در مورد این عوارض باعث کاهش مصرف سیگار و در نتیجه کاهش عوارض آن گردد.

تشکر و قدردانی

از سرکار خانم فاطمه یاری که در جمع آوری اطلاعات و آنالیز اطلاعات این مطالعه با ما کمال همکاری را داشتند، تشکر و قدردانی می‏گردد.

Department of health and human services (US). The health consequences of smoking. Concur a report of the surgeon General. 1982.
Department of health and human services (US). Presenting tobacco use among young people: a report of the surgeon. General US Government printing office. 1994.
Doris R.M. Wrrent trends in cigarette advertising and making. N Engl Ned. 1987; 316: 725- 32.
Centers for disease control and prevention. Cigarette smoking among adults-united states. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 1994; 43: 925-9.
Rosear S.K., Holt D.W., lee T.D., et al. Smoking and decreased in vitro fertilization rate lancet. 1999; 340: 36- 9.
Augood D., Du C., Templeton A.A. Smoking and female infertility: a systematic review and meta analysis.Hum Reprod. 1998; 13: 1532- 9.
Trummer H., Mabermon M., Hass J. The import of cigarette smoking on human semen parameter and hormony. Hum Reprod. 2002; 17(6): 1554- 9.
Prall E.A., Dawson B. Smoking increases bone loss and decreases intestinal calcium absorption. J Bone Miner Res. 1999; 14: 215-20.
Saraiya M., Berg C.J., Rendrick J.S. Cigarette smoking as a risk factor for ectopic pregnancy. Am J Obs Gyn. 1998; 178: 493-8.
Diprone J.K., New R.A. Effect of maternal cigarette smoking on pregnancy complication and sudden infant death syndrome. J Fam Pract. 1995; 4: 385- 94.
Still Men R.J., Rosenberg Sachs B.P. Smoking and reproduction. Fertil Steril. 1986; 46: 545- 66.
Speroff L., Glass R., Kase N. Clinical gynecologic endocrinology and infertility. Female infertility. 1999.
Ryan K.J., Berrowziz R.S., Barbieri R.L. Ristner’s gynecology. 7 th Edition. 2001.
Mac Donald C., Glistrap G.L., William’s obstetrics. 20 th Edition. 2001.
Berek J., Adashi E., Millard P.A. Novak’s gynecology. 12 th Edition. 1996.
Hussey M.H. Osteoporosis among women who smoke cigarettes. JAMA. 1976; 235: 1387- 8.
Roth L., Taylor H., Hug S. Risk of smoking to reproductive health assessment of women’s knowledge.Am J Obs Gyn. 2001; 184(5): 934- 9.