Journal of Reproduction & Infertility

Journal of Reproduction & Infertility

Evaluating the effects of colporrhaphy on the sexual satisfaction of women

Authors
Nour Sadat Kariman 1
Marzieh Tarverdi 2
Mahyar Azar 3
Hamid Alavimajd 4
1 Department of Midwifery, Faculty of Nursing and Midwifery, Shaheed Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran
2 Department of Midwifery, Faculty of Nursing & Midwifery, Maraghe Islamic Azad University, Maraghe, Iran
3 Department of Psychiatry, Faculty of Medicine, Shahid Beheshti University of Medical Sciences and Health Services, Tehran, Iran
4 Department of Biostatistics, Faculty of Paramedical, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran
Abstract
Introduction: It is well known that most of marital and emotional problems are due to sexual dissatisfaction and igno-rance of human sexual instincts, which impose irreparable damage on social and marital relations and have destroyed family foundations. Therefore, an investigation on sexual satisfaction of the members of societies is necessary for improving sexual health. Physical and mental problems often result in sexual disorders, which pelvic relaxation is one of them. This disorder induces pelvic dysfunction that causes sexual dissatisfaction in couples. There have been few resear-ches on the effects of colporrhaphy on sexual satisfaction in Iran; therefore this research was conducted to answer the scientific hypothesis of whether colporrhaphy has an influence on women’s sexual satisfaction. Materials and Methods: This quasi-experimental study (before and after treatment) was carried out on 67 women with prolapse of pelvic organs who referred to Tabriz Medical University’s Educational Hospitals in the years 2003-2004. All of the subjects were married and had no previous histories of divorce, pelvic or breast surgeries, chronic diseases, addic-tion to narcotics or other problems resulting in sexual dysfunction. The last three mentioned items were considered for both subjects and their husbands. The subjects did not have urinary tract infections too. All the subjects had indication for colporrhaphy because of pelvic organs prolapses. All the operations were carried out by 4 surgeons following unique procedures for anterior, posterior or anteroposterior colporrhaphies. Sampling was non-random. The research data were collected through a sexual satisfaction questionnaire which its validity and reliability were tested by content validity and Alpha Cronbatch (r=0.89) test respectively. All the subjects had indication for colporrhaphy because of pelvic organs prolapses. All the operations were carried out by 4 surgeons following unique procedures for anterior, posterior or anteroposterior colporrhaphies. Sampling was non-random. The research data were collected before and 12-16 weeks after the operation and they were analyzed by employing Wilcoxon and McNemars statistical tests and a significance level of 5% (=0.05). Results: From the 60 women participating in the study who came back 12-16 weeks after surgery to be evaluated number of coitus per week, degree of sexual desire, number of orgasms experienced, and mental relaxation after coitus had been increased after the operation. The prevalence of vaginal dryness, pelvic cramps after coitus and dyspareunia were all decreased. The overall sexual satisfaction difference, based on PISQ and a 20- question sexual satisfaction questionnaire, was not statistically significant before and after the operations. Conclusion: Sexual satisfaction did not have any significant difference before and 3 months after the operation but sexual problems were improved. Therefore, colporrhaphy seems to have no positive effects on sexual satisfaction however, it should be mentioned that these results are valid for a three-month follow up and cases should be followed up 6-12 months after the operation too.
Keywords
Cervical prolapse
Colporrhaphy
Cystocels
Prolapse of pelvic organs
Rectocele
sexual satisfaction

زمینه و هدف

همانطور که پیامبر اکرم (ص) می‌فرمایند: «کل مولد یمولد علی الفطره»، غریزه جنسی همیشه به همراه انسان است و از تولد تا مرگ وجود دارد، حتی در نوزادی که بر فطرت است (1). یکی از بزرگترین مسائلی که بیش از هر چیز زندگی فردی و اجتماعی انسان را تحت تاثیر قرار می‌دهد، تمایلات جنسی است و ارضای این تمایلات به نحو مطلوب در تکوین شخصیت انسان نقشی قاطع داشته و جدایی این تمایلات از رفتار هر انسانی اجتناب ناپذیر است (2،1). به نظر می‌رسد بی‌توجهی طولانی مدت به غریزه جنسی در انسان عوارض جبران ناپذیری به جای گذارد و در بیشتر مواقع موجب اختلال در روابط جنسی و عدم رضایتمندی جنسی زوجین شده و منجر به فروپاشی بنیان خانواده شود (3). امروزه ثابت شده است که علت بسیاری از آشفتگی‌های روانی و ناسازگاری‌های زناشوئی عدم رضایتمندی جنسی می‌باشد. محققان گزارش کرده‌اند که حدود 30-20% مردان و 20-15% زنان در آمریکا به علت عدم رضایتمندی جنسی از همسرانشان به روابط جنسی خارج از محیط خانواده روی می‌آوردند (4) و40% خیانتها و معاشرت‌های پنهانی در همسران ایرانی ناشی از عدم رضایتمندی جنسی یکی از زوجین می‌باشد (5). رضایتمندی جنسی تحت تاثیر عوامل مختلفی از جمله استرس‌های شغلی، کشمکش‌های روابط زوجین، سطح تحصیلات و فرهنگ، مشکلات اقتصادی، سازش‌‌های اخلاقی و جنسی، مشکلات و بیماری‌های جسمی و روانی طرفین قرار دارد (6). یکی از مشکلات جسمی شلی عضلات کف لگن است (7). شلی عضلات کف لگن باعث افتادگی (پرولاپس) ارگان‌های لگنی، اختلال عملکرد ارگان‌های لگنی، مقاربت دردناک یا دیسپارونی ، کمردرد، اختلال عملکرد جنسی و عدم رضایتمندی جنسی زوجین می‌شود (9، 8). میزان بروز پرولاپس با تعداد زایمان و سن و نژاد تغییر می‌کند. براساس نتایج مطالعات موجود حدود 50% زنان پس از زایمان دچار درجاتی از پرولاپس می‌شوند (10)، اما تنها 20-10% آنها علامت آشکار دارند که شیوع آن با افزایش سن زیاد می‌شود؛ به طوری که 46% زنان بالای 60 سال پرولاپس لگنی علامتدار دارند (11). گرچه پرولاپس ارگان‌های لگنی و شلی عضلات کف لگن به عنوان عامل موثر در رضایتمندی جنسی شناخته شده است (12) و یک سوم افراد مبتلا به پرولاپس ارگان‌های لگنی از اختلال عملکرد جنسی و عدم رضایتمندی جنسی رنج می‌برند (13)؛ ولی مطالعه Weber و همکاران بین رضایتمندی و عملکرد جنسی با پرولاپس کف لگن ارتباط آماری معنی‌داری را نشان نداد (14).

روش‌های درمانی مختلفی جهت درمان پرولاپس شامل روش‌های جراحی و غیرجراحی وجود دارد. پساری (وسیله‌ای که برای نگه‌داشتن رحم در واژن قرار داده می‌شود)، ورزش‌های کگل ، فیزیوتراپی و هورمون درمانی جزء روش‌های غیر جراحی و کولپورافی خلفی و قدامی جزء روش‌های جراحی می‌باشد (8). به علت اینکه در روش جراحی میزان موفقیت درمانی بر علائم پرولاپس‌های لگنی 85% و احتمال شکست 15% گزارش شده است، افرادی که خواستار درمان قطعی هستند جراحی را انتخاب می‌کنند. مرکز ملی بهداشت آمریکا شیوع عمل جراحی کولپورافی را 400000 عمل در سال گزارش کرده است (15). عمل جراحی کولپورافی در بعضی تحقیقات مشابه مطالعه Barber و همکاران باعث بهبود عملکرد جنسی و افزایش رضایتمندی جنسی و در بعضی تحقیقات مانند مطالعه Roger و همکاران 6-3 ماه پس از جراحی، کاهش رضایت جنسی را در نمونه‌های مورد بررسی نشان داده‌اند (16، 9). با توجه به شیوع بالای عدم رضایت جنسی در زنان و شیوع عمل کولپورافی وتناقضات موجود در مورد اثر این جراحی بر رضایت جنسی زنان، این مطالعه با هدف بررسی تأثیر جراحی کولپورافی بر رضایتمندی جنسی زنان انجام شد.

روش بررسی

مطالعه به روش کارآزمائی بالینی (نیمه تجربی) و از نوع قبل- بعد بود. کلیه زنانی که جهت پیگیری، تشخیص و درمان بیماری‌های دستگاه تناسلی خویش به درمانگاه بیمارستان‌های آموزشی زنان تبریز (بیمارستان الزهرا و آیت الله طالقانی) از تیر تا دی ماه 1382 در شیفت‌های صبح و عصر مراجعه کرده و مبتلا به انواع مختلف پرولاپس ارگان‌های لگنی و کاندیدای عمل جراحی کولپورافی بودند در مرحله اول مورد بررسی قرار گرفتند. از میان این افراد، زنانی که متاهل و دارای همسر و فرزند بوند و تحصیلات راهنمایی یا بالاتر داشتند، اما سابقه طلاق، سابقه جراحی‌های لگنی وپستان، سابقه مصرف داروهای مخدر، روان درمان وضد افسردگی در خود و همسر، سابقه بیماری‌های مزمن (دیابت، فشار خون، قلب) در خود و همسر و مشکلات جنسی در همسر (انزال زودرس، ناتوانی جنسی ) نداشتند و در زمان مطالعه عفونت‌های ادراری و تناسلی نیز نداشته و زندگی آنان 6 ماه قبل از انجام مطالعه دارای روند معمول بود و اتفاق یا حادثه خاصی که به منزله بحران در زندگی آنها بوده، مانند مرگ یک عزیز، بیماری صعب‌العلاج در اعضای خانواده، تغییر محل زندگی، بازنشستگی زن یا همسر، از دست دادن شغل خود یا همسر رخ نداده بود، به عنوان نمونه پژوهش انتخاب شدند. نمونه‌گیری به صورت غیرتصادفی از زنان مبتلا به پرولاپس‌های لگنی که کاندیدای عمل جراحی کولپورافی بوده و مشخصات واحدهای مورد پژوهش را داشتند و به طور سهمیه‌ای بر حسب تعداد مراجعین به هر مرکز انجام شد. پس از توضیح اهداف پژوهش به نمونه‌ها و کسب رضایت‌نامه آگاهانه جهت شرکت در مطالعه، تمامی زنان جهت تعیین درجه پرولاپس در وضعیت لیتوتومی معاینه و براساس استاندارد pop-Q پرولاپس لگنی درجه‌بندی شدند و فرم پرسشنامه شماره 1 (اطلاعات دموگرافیک بیماران)، پرسشنامه شماره 2 (پرسشنامه رضایتمندی جنسی PISQ و پرسشنامه 20 موردی رضایت جنسی با مقیاس 5 موردی لیکرت (همیشه=5 تا هرگز=0) که توسط گروه روانپزشکی بیمارستان امام حسین (ع) برای بیماران ایرانی تهیه و تعیین اعتماد و اعتبار شده بود و پرسشنامه شماره 3 (پرسشنامه استاندارد رضایتمندی زناشویی انریچ ) قبل از عمل جراحی در درمانگاه همان مراکز آموزشی توسط بیماران تکمیل شد. در تمامی نمونه‌ها نوع عمل جراحی یکسان (کولپورافی قدامی، کولپورافی خلفی ویا کولپورافی قدامی خلفی) و توسط 4 جراح متخصص زنان مراکز نامبرده انجام شد. فرم اطلاعاتی شماره 4 مربوط به اطلاعات نوع عمل، نام جراح و عوارض جراحی بوده واز پرونده‌های بیماران استخراج شد. روز بعد از عمل جراحی، بیماران از نظر عوارض عمل بررسی شدند، در صورت مشاهده هماتوم، خونریزی و عفونت از مطالعه حذف شدند. 16-12 هفته بعد از عمل جراحی فرم اطلاعاتی شماره 2 و 3 مجدداً توسط نمونه‌ها تکمیل و رضایتمندی جنسی بیماران بر حسب پرسشنامه رضایتمندی جنسی PISQ و پرسشنامه 20 موردی رضایت جنسی تعیین گردید. نمرات کسب شده از پرسش نامه‌ها بعد از تعیین درصد در 5 سطح کاملاً راضی (100-81)، نسبتاً راضی (80-61)، بی‌نظر (60-41)، نسبتاً ناراضی (40-21) و کاملاً ناراضی (20-0) طبقه‌بندی شد. اعتبار ابزار با استفاده از اعتبار محتوی، پایائی (اعتماد) پرسشنامه از آزمون کرونباخ آلفا (پرسشنامه رضایت جنسی کرونباخ 89% و در مورد پرسشنامه رضایتمندی زناشوئی کرونباخ آلفا 94%) و برای تعیین پایایی معاینه بالینی و تعیین درجه افتادگی ارگان‌های لگنی از روش پایایی هم‌ارزی مشاهده گران (اسپیرمن 96%r=) استفاده شد.

داده‌های فرم اطلاعاتی قبل و پس از جراحی طبقه‌بندی و استخراج شد. برای تعیین تأثیر جراحی بر رضایتمندی جنسی و زناشویی از آزمون‌های آماری مک‌نمار، آزمون زوجی ویلکاکسون و برای تعیین همبستگی داده‌ها از آزمون کرونباخ آلفا و برای تعیین همبستگی مشاهده‌ها از آزمون پیرسون استفاده شد.

نتایج

از 67 نفری که در مطالعه شرکت نمودند 2 نفر به علت هماتوم و 2 نفر به علت عفونت و التهاب محل زخم بعد از عمل جراحی از مطالعه حذف شدند و 3 نفر نیز به علت دور بودن مسیر مراجعه نکردند. میانگین سنی بیماران 4/536 سال، میانگین سن همسران 9/59/40 سال بود. 36 نفر (60%) تحصیلات مقطع راهنمایی، 17 نفر (28%) متوسطه و دیپلم و 7 نفر (12%) تحصیلات دانشگاهی داشتند و شغل اکثر زنان (29نفر، 48%) خانه‌دار و شغل اکثر همسران آنان (25 نفر،42%) آزاد بود. میانگین مدت زمان ازدواج 5/55/18سال و آخرین روش پیشگیری در اکثر آنان (18نفر،30%) بستن لوله‌های زنان (TL) بود. تمامی نمونه‌ها حداقل یک زایمان واژینال داشتند و 21 نفر (35%) سابقه حداقل یک مورد زایمان به روش سزارین و 11 نفر (18%) زایمان با فورسپس یا واکیوم داشتند. بیشترین نوع افتادگی در 38 نفر (64%) سیستوسل درجه2 بود. 33 نفر (55%) زنان تحت عمل جراحی کولپورافی قدامی، 6 نفر (10%) تحت کولپورافی خلفی و 21 نفر (35%) تحت عمل جراحی کولپورافی خلفی و قدامی قرار گرفتند. ارائه نتایج تأثیر کولپورافی بر تعداد مقاربت در جدول شمارة 1 نشان می‌دهد میانگین و انحراف معیار تعداد روابط جنسی به دنبال جراحی از 3/56/7 به 6/64/10 تغییر یافت. براساس آزمون زوجی ویلکاکسون این اختلاف معنی‌دار می‌باشد (001/0p<).

جدول شمارة 2 رضایت جنسی زنان بر اساس نمرات کسب شده از پرسشنامه رضایت جنسی را نشان می‌دهد. میزان رضایتمندی در 22 نفر (7/36%) قبل از عمل نسبتاً راضی و 29 نفر (3/48%) بی‌نظر و در 8 نفر (3/13%) نسبتاً ناراضی و1 نفر (7/1%) کاملاً ناراضی بود که به ترتیب بعد از عمل جراحی به 34 نفر (7/56%)، 11 نفر (3/18%)، 12 نفر (20%) و3 نفر (5%) تغییر یافت. آماره ویلکاکسون اختلاف آماری معنی‌داری را در این مورد نشان نداد.

نمودار شمارة 1 میزان رسیدن به اوج لذت جنسی جنسی قبل و بعد از جراحی را نشان می‌دهد، قبل از جراحی 25 نفر (42%) بندرت ارگاسم را تجربه می‌کردند؛ در حالیکه 32 نفر (55%) زنان پس از جراحی همیشه و یا اغلب در مقاربت به ارگاسم می‌رسیدند. اختلاف تعداد ارگاسم قبل و پس از جراحی با آماره زوجی ویلکاکسون معنی‌دار است (001/0< p).

جدول شمارة 3 فراوانی مطلق و نسبی زنان برحسب مشکلات جنسی آنها را نشان می‌دهد و اختلاف دیسپارونی، کاهشمیل جنسی، احساس خشکی واژن حین نزدیکی، احساس خروج هوا حین نزدیکی، عدم رسیدن به اوج لذت جنسی، احساس خروج توده در واژن، بی اختیاری ادراری حین اوج لذت جنسی، بی اختیاری مدفوع حین اوج لذت جنسی، سردرد بعد از مقاربت، دردهای لگنی بعد از نزدیکی و عدم احساس آرامش و راحتی بعد از نزدیکی در مقایسه قبل وبعد از عمل جراحی به لحاظ آماری معنی‌دار می‌باشد (01/0p<).

بحث

در این مطالعه مقایسه نمرات کسب شده از پرسشنامه رضایت جنسی در دو مرحله قبل وبعد از عمل کولپورافی مبین این است که کولپورافی موجب افزایش رضایت جنسی زنان در بررسی طی مدت 3 ماه نگردید.

در مطالعه Roger و همکاران در سال 2004، 3 و6 ماه پس از جراحی، رضایت جنسی بر اساس پرسشنامه PISQ کاهش یافته بود ( 16). در مطالعه Roovers و همکاران در سال 2003 میزان رسیدن به ارگاسم از 23% قبل از جراحی به 47% در 3 ماه پس از جراحی و17%، 6 ماه بعد رسیده بود (17). در مطالعه Weber و همکاران تعداد روابط جنسی در 51% موارد بدون تغییر باقیمانده بود (14). در مطالعه Kahn و Stanton تعداد روابط جنسی بعد از عمل کاهش یافته بود (18) و مطالعه Barber و همکاران در سال 2002 نشان داد کولپورافی موجب افزایش رضایت جنسی در نمونه‌ها گردید (9). شاید مهمترین علت تفاوت نتایج این مطالعه با مطالعه Barber و همکاران، Roger و همکاران و مطالعه Weber و همکاران مربوط به زمان بررسی نمونه‌ها بعد از جراحی باشد. در مطالعه حاضر فقط 3 ماه پس از جراحی نمونه‌‌ها بررسی شدند؛ در حالیکه در مطالعات مذکور حداقل 6 ماه پس از جراحی مجدداً نمونه‌ها مطالعه شده‌اند و با گذشت زمان نتایج متفاوت به دست آمده است. در هیچیک از مطالعات فاز فرونشینی بررسی نشده بود. علایم وشکایات افتادگی ارگان‌های لگنی بعد از جراحی در 90% موارد کاهش یافته بود. از نقاط قوت این مطالعه طراحی تحقیق به صورت مطالعه بالینی و مقایسه افراد قبل و بعد از مداخله می‌باشد که بهترین روش جهت کنترل متغیرهای مداخله‌گر بسیاری است که بدین روش کنترل شده‌اند. کلیه جراحیها توسط متخصصین زنان، با سابقه کاری و مهارت تقریباً یکسان صورت گرفت و نوع جراحیها نیز در کلیه بیماران مشابه بود. در این مطالعه علاوه بر پرسشنامه جنسی پرولاپس‌های لگنی، از پرسشنامه رضایت جنسی که کلیه مراحل یک سیکل جنسی را بررسی می‌نماید استفاده شد و اثر جراحی بر هر یک از مراحل جنسی به تفکیک بررسی گردید. از نقاط ضعف این مطالعه کوتاه بودن مرحله پیگیری می‌باشد که شاید علت اصلی تفاوت نتایج با مطالعات دیگر در این زمینه باشد.

نتیجه‌گیری

به طور قطع نتایج این مطالعه تنها اثر این مداخله را 3 ماه پس از عمل جراحی نشان می‌دهد و برای رسیدن به نتیجه دقیق، ادامه مطالعه 6 و 12 ماه بعد از جراحی و مقایسه نتایج در مراحل مختلف توصیه می‌گردد. به نظر می‌رسد افزایش طول مدت پیگیری نمونه‌ها و داشتن گروه شاهد از زنانی که مبتلا به پرولاپس‌های لگنی می‌باشند و کاندیدا یا متقاضی روش‌های درمانی غیرجراحی می‌باشند نتایج روشنتری را به دست می‌دهد. همچنین پیشنهاد می‌شود در بررسی دیگری زنان کاندیدای جراحی کولپورافی که رضایتمندی جنسی در حد طبیعی دارند، به عنوان گروه کنترل در نظر گرفته شوند و افرادی که با گروه کنترل همسان بوده اما از رضایتمندی جنسی برخوردار نیستند با آنان مورد مقایسه قرار گیرند.

تشکر و قدردانی

از کلیه زنان محترم مراجعه کننده به مراکز آموزشی درمانی شهر تبریز، مدیر و اساتید محترم گروه مامائی دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی شهید بهشتی، همچنین از سرکار خانم دکتر فردی آذر و سایر متخصصین زنان و مامائی مراکز آموزشی، درمانی شهر تبریز که در تمامی مراحل از تصویب طرح تا اجرای آن ما را در جهت ارتقاء پژوهش راهنمایی فرمودند سپاسگزاری ‌می‌شود.

  1. اوحدی بهنام. تمایلات و رفتارهای جنسی انسان. 1382، چاپ سوم. تهران، نشر آتروپات، صفحه: 85.
  2. شکر اللهی پیمانه. بررسی شیوع و برخی عوامل مستعد کننده فردی نارسائیهای کنشی جنسی در خانمهای مزدوج مراجعه کننده به مراکز بهداشت- درمان منتخب دانشگاه علوم پزشکی تهران. پایان نامه کارشناسی ارشد مامائی دانشگاه علوم پزشکی تهران. 1375.
  3. آذر ماهیار، نوحی سیما. راهنمای کاربردی درمان اختلالات عملکرد جنسی. چاپ اول. تهران، انتشارات معین، 1382، صفحات: 8-7.
  4. ساکی کوروش، بحرینیان سید عبدالحمید. اختلال عملکرد جنسی در یک جمعیت جامعه ایرانی. مجله غدد درون‌ریز و متابولیسم ایران. دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی. 1378. سال اول، شماره 4، صفحات: 295-291.
  5. هاشمی فرد امیراحمد. مسائل و اختلالات جنسی در زن و مرد. تهران. انتشارات چهر. 1371، صفحه 47.
  6. پور افکاری نصرت ا... . روانپزشکی علوم رفتاری– روانپزشکی بالینی. چاپ اول. تهران. انتشارات شهر آب. 1379، صفحه 62.
  7. Okonkwo J.E., Obionu C.O., Obiechina N.J. Factors contributing to urinary incontinence and pelvic prolapse in Nigeria. Int J Gynecol Obstet.2001;74:301-303.
  8. Artibani W., Stuart L., Stanton D., Kumar R., Villet. Pelvic floor reconstruction. Urology.2002;42(1):1-11.
  9. Barder M., Visco A., Wyman J. Sexual function in women with urinary incontinence and pelvic organ prolapse. Obset Gynecol.2002;99(2):281-89.
  10. McLennan A.H. The prevalence of pelvic floor disor-ders and their relationship to gender, age, parity and mode of delivery. Bri J Obstet Gynecol.2000;(107): 1460-70.
  11. Scherf C. Morison L. Fiander A., et al. Epidemiology of pelvic organ prolapses in rural Gambia, West Afri-ca. Bri J Obstet Gynecol. 2002;(109):431-436.
  12. Shull B.l Pelvic organ prolapse: anterior and poste-rior vaginal segment defects. Am J Obstet Gynecol. 1999;181(1):6-11.
  13. Peters W.A Smith M.R., Drescher C.W. Rectal pro-lapse in women with other defects of pelvic support. Am J Obstet Gynecol.2001;184(7):1488-95.
  14. Weber A., Walters M., Piedmonte M. Sexual func-tion and vaginal anatomy in women before and after surgery for pelvic organ prolapse and urinary Incon-tinence. Am J of Obstet Gynecol. 2000;182(6):1610-5.
  15. Olsen A. Smith V.J. Bergstorm J.O. Colling J.C., et al. Epidemiology of surgically managed pelvic organ prolapse and urinary incontinence. Obstet Gynecol. 1997;89(4):501-506.
  16. Rogers R.G., Kammerer-Doak D., Darrow A., Mur-ray K., Olsen A., Barber M., Qualls C. Sexual function after surgery for stress urinary incontinence and/or pelvic organ prolapse: a multicenter prospective study. Am J Obstet Gynecol.2004;191(1):206-10.
  17. Roovers J.P. Effects of genital prolapse surgery on sexuality.Http://www. vaginal prolapse & sexual func-tion.com.2003.
  18. Kahn M., Stanton S. Posterior Colporraphy: Its effects on bowel and sexual function. Bri J Obstet Gynecol.1997;104:82-86.
Journal of Reproduction & Infertility
Volume 6, Issue 3
Summer 2005
Pages 254-260