زمینه و هدف

حدود 15-10% از زوجها، دچار مشکل ناباروری هستند. اگرچه استفاده از خدمات درمانی برای درمان آنان طی چند دهه اخیر افزایش یافته است؛ ولی شیوع ناباروری ثابت باقی مانده است (1). یکی از قدیمی‌ترین روش‌های درمان ناباروری، تلقیح اسپرم به داخل رحم است که شامل انواع روش‌هایی است که در آنها اسپرم را به قسمت‌های مختلفی از دستگاه تناسلی زن وارد می‌کنند (2). علت انجام چنین عملی فراهم آوردن تعداد بیشتری اسپرم در رحم است (3،4). انواع این روش درمانی شامل تلقیح داخل واژن، داخل سرویکس (ICI) ، داخل رحم (IUI) ، داخل صفاق (IPI) ، داخل فولیکول و نیز وارد کردن اسپرم به لوله فالوپ می‌باشد (5).

تلقیح داخل رحمی اسپرم (IUI) از متداول‌ترین و شناخته شده‌ترین انواع تلقیح است (1،5). تلقیح داخل رحمی (IUI) به‌طور گسترده‌ای جهت درمان زوج‌های نابارور به‌کار گرفته می‌شود. این روش روشی ساده، ارزان و درمانی قابل قبول، در میان تکنیک‌های کمک باروری می‌باشد. طیف گسترده‌ای از اندیکاسیونها مانند ناباروری با علت مردانه، علل مرتبط با سرویکس و ناباروری با علت ناشناخته برای انجام IUI وجود دارد. میزان بارداری از یک مطالعه به مطالعه دیگر متفاوت است و بستگی به معیارهای انتخاب بیمار، روش‌های تحریک تخمدان و آماده سازی اسپرم دارد.

ناباروری با علت مردانه در حداقل 40% زوج‌های مراجعه کننده برای درمان وجود دارد. لذا، همانند معیارهای تعداد اسپرم، تحرک اسپرم و درصد اسپرم‌های دارای مورفولوژی طبیعی جهت ارزیابی کیفیت مایع منی مورد استفاده قرار می‌گیرد (6).

همانند آنچه که درIVF به اثبات رسیده است که مورفولوژی اسپرم به روش NAFA and ESHRE-SIGA 2002، نقش پیشگویی درنتایج آن دارد، به نظر می‌رسد درصد اسپرم‌های نرمال به لحاظ مورفولوژیک که توسط روش NAFA and ESHRE-SIGA 2002 تعیین شده باشد، نقش مشابهی در پیشگویی نتایج IUI نیز دارد. مطالعات متعددی به بررسی ارتباط بین مورفولوژی اسپرم به روش NAFA and ESHRE-SIGA 2002 و نتایج سیکل IUI پرداخته‌اند. برخی از آنها ارتباط مهمی بین این دو پیدا نکرده‌اند (7،8) ولی در اکثر موارد یک ارتباط قوی بین این دو مشاهده شده است (9).

Wainer و همکاران در مطالعه خود در سال 2004 عنوان نمودند اگرچه IUI یکی از شایع‌ترین روش‌های تکنولوژی کمک باروری در جهان است؛ ولی در مورد نقش خصوصیات مختلف مایع منی روی احتمال موفقیت نتایج IUI اختلاف نظر وجود دارد. این مطالعه گذشته‌نگر که بر روی 889 زوج تحت 2564 سیکل IUI انجام شد، به بررسی نقش تعداد اسپرم متحرک و درصد اسپرم‌های با مورفولوژی طبیعی پس از آماده‌سازی در میزان موفقیت IUI پرداخته است. در این مطالعه 331 بارداری بالینی مشاهده شد که میزان بارداری به ازای هر سیکل 91/12% به دست آمد. وقتی که تعداد اسپرم‌های متحرک کمتر از ml1061 بود، بروز بارداری در هر سیکل به‌طور معنی‌داری (13/3%) کمتر از هر یک از زیر گروه‌هایی بود که تعداد اسپرم بیش از ml106×1 بود (10).

مورفولوژی اسپرم، قبل و بعد از آماده‌سازی به تنهایی عاملی مهم و تأثیرگذار بر احتمال موفقیت IUI نبوده است. وقتی‌ که میزان مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از 30% باشد درصورتیکه تعداد اسپرم کمتر از 6 10×5 بود، بروز بارداری 43/5% و هرگاه تعداد اسپرم بیشتر از 106 ×5 بود، میزان بارداری 42/18% بود که اختلاف بین آن دو از لحاظ آماری معنی‌دار بود. نتایج این مطالعه نشان داد که اگر مورفولوژی طبیعی اسپرم پس از آماده‌سازی کمتر از 30% باشد حداقل 106×5 اسپرماتوزوای متحرک باید تلقیح شوند (10).

Saucedo de la llata و همکاران در مطالعه خود در سال 2003 به تأثیر مورفولوژی اسپرم روی نتایج IUI پرداختند. این مطالعه گذشته‌نگر، بر روی 787 سیکل IUI در مکزیک انجام شد. تمام بیماران با کلومیفن سیترات یا FSH نوترکیب تحت پروتکل تحریک تخمدان قرار گرفتند. نتایج این مطالعه با 115 بارداری بالینی همراه بود و میزان بروز بارداری در هر سیکل 61/14% بود. با بررسی پارامترهای مایع منی به صورت عوامل مستقل، مشخص گردید که تحرک کمتر از 10% و تعداد کل اسپرم پس از آماده‌سازی کمتر از 1 میلیون در هر میلی لیتر و مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از 20% با میزان بارداری صفر همراه بوده است. لذا نتیجه‌گیری نمودند که در بیماران با مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از20% براساس معیار WHO هیچ نفعی در انجام IUI وجود نداشته و این بیماران باید تحت سایر پروتکل‌های ART قرار گیرند (11).

Ombelet و همکاران نیز در مطالعه خود در سال 2003 به بررسی کیفیت مایع منی در نتایج IUI پرداختند. آنها در مقاله خود عنوان نمودند که شواهد خوبی وجود دارد که IUI بهترین درمان و به صرفه‌ترین روش درمانی برای ناباروری با علت مردانه می‌باشد. تعیین آنکه پارامترهای مایع منی هر شخص چقدر پیشگویی‌کننده احتمال بارداری پس از IUI باشد،

به نظر بسیار مشکل می‌نماید. این نتایج را می‌توان این گونه توجیه کرد که استاندارد خاصی در آنالیز مایع منی وجود ندارد؛ ولی بسیاری از متغیرها نظیر انتخاب بیمار، روش تحریک تخمدان و دفعات تلقیح به ازای هر سیکل می‌تواند بر موفقیت IUI تاثیر گذار باشد.

بررسی مطالعات انجام شده نشان داد که مورفولوژی اسپرم با استفاده از معیار سازمان جهانی بهداشت و تعداد اسپرم‌های متحرک پس از آماده‌سازی اسپرم مهمترین فاکتور جهت ارزیابی نقش کیفیت اسپرم در نتایج IUI می‌باشد. در حال حاضر استاندارد خاصی جهت پارامترهای مایع منی که درآن پیامد IUI به حداکثر میزان خود، برسد مشخص نشده است. به نظر می‌رسد که موفقیت IUI در مواردی که اسپرم‌های طبیعی کمتر از 5% وتعداد اسپرم کمتر از ml6 10×1 می‌باشد بسیار کاهش می‌یابد. تاکنون، هیچ روشی از آماده سازی اسپرم معرفی نشده است که بروز بارداری پس از IUI در آن افزایش چشمگیری یابد (12).

Lee و همکاران در مطالعه خود در سال 2002 به آنالیز مورفولوژی اسپرم با استفاده از معیارهای Strict به‌عنوان عامل پیش‌گویی کننده نتایج IUI پرداختند. در این مطالعه 209 زوج نابارور تحت 244 سیکل IUI قرار گرفتند. این افراد شامل 75 زوج با مشکل تراتواسپرمی و 24 زوج با ناباروری با علت نامشخص بودند. میزان بارداری در موارد با مورفولوژی اسپرم کمتر از 4%، میزان 8/3% (یک مورد در 26 سیکل)، در موارد با مورفولوژی طبیعی اسپرم بین 9-4% ، 5/18% (10 مورد در 54 سیکل) و در موارد با مورفولوژی طبیعی بیشتر از 9%، 9/29% (49 مورد در 164 سیکل) بود که براساس معیار Kruger سنجیده شد و اختلاف معنی‌داری بین نتایج IUI در نتایج مورفولوژی کمتر از 4% و بالای 9% مشاهده شد. اگرچه اختلاف بین مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از 4% و 9-4% معنی‌دار نبود؛ ولی به‌طور واضحی بروز بارداری در موارد مورفولوژی نرمال 9-4% بالاتر از موارد کمتر از 4% گزارش شد.

با توجه به نتایج حاصل، این مطالعه توصیه می‌کند که IUI به‌عنوان خط اول درمان در موارد ناباروری با مورفولوژی اسپرم بیشتر از 4% مناسب و قابل قبول است؛ ولی در مواردی که بیماران مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از 4% دارند، باید به آنها توصیه شود که از روش IVF یا ICSI به‌جای IUI استفاده کنند (13).

Check و همکاران در مطالعه خود در سال 2002 به بررسی و ارزیابی اهمیت بالینی مورفولوژی اسپرم با استفاده از معیار Strict پرداختند. در این مطالعه کارایی IUI با توجه به مورفولوژی طبیعی اسپرم سنجیده شد. میزان بارداری بالینی برای اولین سیکل IUI در موارد مورفولوژی طبیعی اسپرم بین 4-0%، 30% (28 مورد موفقیت از 91 سیکل)، برای 14-5% مورفولوژی طبیعی 26% (71 بارداری در 268 سیکل) و در موارد بیشتر از 14%، این میزان 30% (11 بارداری در 53 سیکل) بود. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که با استفاده از معیار Strict نمی‌توان با قاطعیت بیان کرد که مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از 4% به طور قطع با کاهش باروری همراه است (14). همچنین در بررسی بصیرت و همکاران در سال1385 در بابل میزان بارداری در موارد مرفولوژی بیش از 15%، 3/18% و در موارد مرفولوژی کمتر از 15%، 8/9% گزارش شده است (15).

مطالعات متعددی به بررسی تعداد و تحرک اسپرم پرداخته‌اند؛ ولی مطالعات مورفولوژی اسپرم تاکنون در در منطقه شمال کشور (مازندران) کمتر انجام شده است؛ لذا هدف این مطالعه بررسی موفقیت بارداری به روش IUI در موارد اسپرم با مورفولوژی کمتر از 5% و بیشتر از 5% را مشخص نماید.

روش بررسی

این مطالعه به روش تحلیلی بر روی 561 نفر کاندید IUI کمتر از 40 سال مراجعه‌کننده به دو مرکز ناباروری خصوصی و دولتی شهر بابل در سال‌های 85-1384 انجام شد. معیارهای خروج از مطالعه شامل بیمارانی بود که عوامل لوله‌ای،آندومتریوز و مشکلات آناتومی یا تعداد اسپرم کمتر از 10میلیون در میلی لیتر در آنالیز مایع منی یا تحریک کمتر از 25% داشتند.

ضمناً خانم‌های بیش از 40 سال از مطالعه حذف شدند. روش کار به این صورت بود که زوجین می‌بایست 5-3 روز قبل از نمونه‌گیری مقاربت نداشته باشند. بعد از گرفتن نمونه مایع منی، نمونه در ظرف استریل دریافت و حدود 45-30 دقیقه برای مایع شدن نمونه زمان در نظر گرفته می‌شد. نمونه اسپرم قبل از آماده‌سازی از لحاظ تعداد، تحرک و مورفولوژی طبق معیارهای Manual on ESHRE- SIGA basic semen analysis 2002 NAFA مورد ارزیابی قرار می‌گرفتند. جهت آماده‌سازی از روش Washing-swim up استفاده ‌شد. بدین ترتیب که ml1 نمونه منی مایع شده با محیط کشت انکوبه شدهSigma-Aldrich, Germany) Ham,s F10 ) با آلبومین Human albumin 200mg/ml octapharma AG Switzerland 8%-5% کاملاً مخلوط شده به حجم ml10 رسانده شد. سپس محیط یکنواخت تهیه شده به مدت 10 دقیقه با دور 1500 در سانتریفوژ (Hermle Z230 A Germany) در دقیقه قرار می‌گرفت. پس از تشکیل رسوب مناسب عمل فوق مجدداً تکرار می‌شد. ml1 محیط کشت روی رسوب دوم آن جهت swim-up در انکوباتور C37 با CO2 (LEEC, Uk 5%) قرار داده شد. بعد از 30-20 دقیقه ml75/0-5/0 از محیط رویی که حاوی اسپرم‌های متحرک بود جهت آنالیز و تزریق داخل رحمی جمع‌آوری شد. به منظور بررسی مورفولوژی، اسمیر به ضخامت M8-6 از نمونه اسپرم تهیه شد و بعد از خشک شدن در هوا، رنگ‌آمیزی پاپانیکولا در آزمایشگاه بافت شناسی دانشگاه انجام شد. بعد از رنگ‌آمیزی، مورفولوژی اسپرم براساس معیار NAFA and ESHRE-SIGA 2002 بررسی گردید. کلیه خانم‌های 40-25 ساله که وارد سیکل شدند، به‌طور اولیه در روز سوم قاعدگی تحت سونوگرافی واژینال (500-HONDA Es) با پروب 5MHZ قرار گرفتند و به منظور تحریک تخمک‌گذاری تحت درمان با کلومیفن با دوز mg150-100 یا آمپول HMG یک یا دو دوز (Fering, Germany) قرار گرفتند. سپس بیماران جهت بررسی اندازه فولیکول مجدداً روز 9 قاعدگی سونوگرافی شدند. در صورت مشاهده حداقل یک فولیکول به قطر mm22-18 آمپول hCG (دارو پخش، ایران) با دوز IU5000 به‌صورت عضلانی تزریق می‌گردید و 36 ساعت بعد از تزریق hCG تحت IUI قرار می‌گرفتند. اطلاعات مربوط به تعداد اسپرم، تحرک اسپرم و مورفولوژی اسپرم که براساس معیار NAFA and ESHRE-SIGA 2002 مورد ارزیابی قرار گرفت، به همراه نتیجه IUI وارد جداول شد و نمونه‌ها از نظر تعداد اسپرم بیش از 20 میلیون در میلی لیتر و کمتر از 20 میلیون در میلی لیتر به دو گروه تقسیم شدند و هر گروه از نظر مورفولوژی به‌ دو دسته شامل مورفولوژی طبیعی کمتر و بیشتر از 5% تقسیم شدند. همچنین از نظر تحرک اسپرم بیشتر و کمتر از 50% مورد ارزیابی قرار گرفتند. در هر گروه از نظر مورفولوژی زیر و بالای 50% بررسی گردیدند. سپس نتایج حاصل از طریق نرم افزار آماری SPSS و با آزمون‌های 2 و t مورد ارزیابی آماری قرار گرفت.

نتایج

در این مطالعه، 561 سیکل IUI انجام شده در دو مرکز ناباروری شهرستان بابل تحت بررسی قرار گرفت و نتایج به‌صورت زیر بود:

میانگین سن افراد مورد مطالعه 2/3±1/29 سال بود که در محدوده سنی 25 تا 38سال قرار داشتند، میانگین مدت ناباروری بیماران 6/2±3/3 سال بود. علت ناباروری در 465 نفر (9/82%) اولیه و در 96 نفر (1/17%) ثانویه بود. وضعیت تعداد و حرکت اسپرمها قبل و بعد از آماده‌سازی در جدول 1 آمده است.

در کل 509 نفر (7/90%) مورفولوژی طبیعی بیشتر از 5% و 107 نفر (19%) نتیجه IUI مثبت داشتند که از این تعداد 103 نفر (2/20%) افراد با مورفولوژی طبیعی بیشتر از 5% و 4 نفر (7/7%) موارد با مورفولوژی طبیعی کمتر از 5% بودند که این اختلاف از نظر آماری معنی‌دار بود (026/0=p).

در 57 نفر (1/10%) تعداد اسپرم بعد از آماده سازی کمتر از 20 میلیون در میلی لیتر و در 504 نفر (9/89%) بیشتر از20 میلیون در میلی لیتر بود. نتیجه IUI و مورفولوژی اسپرم به تفکیک در جدول 2 آمده است.

همانطور که در جدول فوق آمده است ارتباط معنی‌داری بین مورفولوژی و نتیجه IUI در افراد با تعداد اسپرم بیشتر از 20 میلیون در میلی لیتر وجود داشت (007/0=p).

تحرک بیشتر از 50% اسپرمها در543 نفر (8/96%) بعد از آماده‌سازی وجود داشت که به تفکیک در جدول 3 آمده است. همانطور که در جدول فوق مشاهده می‌شود در افراد با تحرک اسپرم کمتر از 50% نتیجه IUI در افراد با مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از 5% و بیشتر از 5% اختلاف معنی‌داری نداشت؛ ولی در مواردی که تحرک اسپرم بیشتر از 50% بود، نتیجه IUI در موارد مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از 5% به‌طور معنی‌داری کمتر از مواردی بود که مورفولوژی طبیعی اسپرم بیشتر از 5% بود (011/0=p). اثر متغیرهای مختلف

بر شانس باروری توسط رگرسیون لجستیک مورد بررسی قرار گرفت (جدول 4) که در بررسی یک متغیره مورفولوژی طبیعی بیش از 5% و تعداد اسپرم بیش از 20 میلیون ارتباط معنی‌داری با نتایج باروری داشتند اما در بررسی اثر همزمان در یک مدل چندگانه متغیرها، فقط متغیر مورفولوژی معنی‌دار بوده است (05/0p<).

بحث

سه پارامتر مهم در آنالیز مایع منی شامل تعداد اسپرم، تحرک اسپرم ومورفولوژی اسپرم می‌باشد. از آنجایی که در مطالعات مختلف بیشتر بر تعداد و تحرک اسپرم تکیه شده بود، مطالعه حاضر علاوه بر ارزیابی نقش مورفولوژی طبیعی اسپرم، به بررسی نقش مورفولوژی طبیعی در موارد تحرک طبیعی و غیرطبیعی و در موارد تعداد طبیعی و غیر طبیعی پرداخته است.

در مطالعه کنونی نتیجه مثبت IUI در موارد با مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از 5% تنها در 7/7% موارد و در موارد با مورفولوژی طبیعی اسپرم بیشتر از 5%، 2/20% بـود که اختـلاف بیـن دو گـروه از لحـاظ

آماری معنی‌دار بدست آمد (026/0=p).

اکثر مطالعات انجام شده در دنیا مشابه نتایج مطالعه حاضر است در مطالعه Kruger در سال 1988 میزان لقاح در مواردی که میزان مورفولوژی اسپرم بیش از 14% بود در حداکثر میزان خود و در مواردی که مورفولوژی نرمال اسپرم کمتر از 4% بود، میزان لقاح در کمترین حد خود قرار داشت و در مقادیر بین این دو، موفقیت نسبی حاصل می‌شد (16).

در مطالعه Oehninger و همکاران میزان موفقیت لقاح در IVF در موارد با مورفولوژی طبیعی اسپرم بیش از 14%، 94% و در موارد با اسپرم مورفولوژی طبیعی کمتر از 14%، 5/44% بود (17).

Seucedo do la latte و همکاران در سال 2003 در مطالعه‌ای به تاثیر مورفولوژی اسپرم روی نتایج IUI پرداختند و نتیجه‌گیری نمودند که در بیماران با مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از 20% هیچ نفعی در انجام IUI وجود ندارد (11). Lindheim (18) و Ombelet (19) نشان دادند که بروز بارداری در IUI در مواردی که تراتوزوسپرمی وجود دارد به‌طور معنی‌داری کاهش می‌یابد.

همچنین Lee و همکاران معتقدند که مرفولوژی اسپرم بهترین نشانگر باروری مرد است (20). در مطالعه کنونی در مواردی که تعداد اسپرم کمتر از 20 میلیون در میلی لیتر بود، نتایج IUI در موارد مورفولوژی اسپرم کمتر از 5% در 3/14% مثبت و در موارد مورفولوژی طبیعی بیش از 5%، 6/5% بود که اختلاف مشاهده شده بین دو گروه از لحاظ آماری معنی‌دار نمی‌باشد.

در مواردی که تعداد اسپرم بیشتر از20 میلیون بوده است نیز نتایج IUI در دو گروه اسپرم با مورفولوژی کمتر و بیشتر از 5% مورد بررسی قرار گرفته است که این میزان در گروه کمتراز 5%، به میزان 2/3% و در گروه بیشتر از 5%، به میزان 4/21% بوده و اختلاف مشاهده شده بین دو گروه از لحاظ آماری معنی‌دار است (007/0=p).

شاید بتوان اینگونه استنتاج کرد که در مواردی که تعداد اسپرم کمتر از 20 میلیون است، نقش مورفولوژی اسپرم در نتایج مثبت IUI کمرنگ شده وحتی با داشتن مورفولوژی طبیعی بیشتر از 5% هم نتایج خوبی در IUI حاصل نمی‌شود. ولی در مواردی که تعداد اسپرم بیشتر از 20 میلیون باشد، داشتن مورفولوژی طبیعی بیشتر از 5% به‌شدت موجب افزایش موفقیت سیکل‌های IUI می‌شود.

مطالعه Wainer در سال 2004 نشان داد که وقتی مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از30% و تعداد اسپرم کمتر از 106×5 باشد، بروز بارداری در سیکل‌های IUI، 43/5% و اگر تعداد اسپرم بیشتر از106×5 باشد، احتمال بارداری 42/18% می‌باشد که اختلاف این دو از لحاظ آماری معنی‌دار بوده است (10).

Ombelet نیز در مطالعه خود در سال 2003 نشان داد که با مرفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از 5% و تعداد اسپرم کمتر از 106×1 موفقیت IUI به طور چشمگیری کاهش می‌یابد (12)؛ که نتایج آن مشابه مطالعه حاضر بود. در مطالعهMontanaro Gauci در سال 2001 درصد تحرک ومرفولوژی اسپرم (با معیار مطلق) در منی اولیه (قبل از شستشو) عواملی بودند که به طور قابل توجهی بر پیش‌آگهی IUI اثر می‌گذاشتند. درصد تحرک بیشتر و مساوی 50% و همچنین مرفولوژی طبیعی اسپرم بیش از 14% با میزان بارداری بیشتری همراه بود (21).

در مطالعه حاضر نشان داده شد که در موارد تحرک کمتر از 50%، نتیجه مثبت IUI در موارد مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از5% و بیشتر از 5% به ترتیب 7/16% و 3/8% است که اختلاف بین دو گروه از لحاظ آماری معنی‌دار نمی‌باشد و در مواردی که تحرک اسپرم بیش از 50% وجود داشت، میزان موفقیت IUI در موارد مورفولوژی طبیعی اسپرم کمتر از 5%، 5/6% و در موارد مورفولوژی طبیعی اسپرم بیشتر از 5%، 5/20% بود که اختلاف بین این دو گروه از لحاظ آماری معنی‌دار بود (011/0=p). در اینجا نیز می‌توان اینگونه نتیجه‌گیری کرد که تحرک اسپرم بیشتر از 50% معیاری مهم برای افزایش موفقیت IUI است و موارد تحرک کمتر از 50% حتی با مورفولوژی طبیعی اسپرم نیز موفقیت IUI افزایش نمی‌یابد.

نتیجه گیری

همانند آنچه که در IVF به اثبات رسیده است، به نظر می‌رسد درصد اسپرم‌های طبیعی که به لحاظ مورفولوژی توسط معیار Strict تعیین شده باشد، نقش مشابهی در پیشگویی نتایج IUI داشته باشد. مطالعات متعددی به بررسی ارتباط بین مورفولوژی اسپرم به روش Strict و نتایج IUI پرداخته‌اند. اگرچه برخی از آنها ارتباط مهمی بین این دو پیدا نکرده‌اند (7،8)؛ ولی در اکثر موارد یک ارتباط قوی بین این دو مشاهده شده است. در مطالعه حاضر نیز مورفولوژی طبیعی اسپرم به تنهایی عاملی تعیین‌کننده و تأثیرگذار بر روی نتایج IUI بود.

از طرف دیگر، وقتی که نتایج IUI در حضور نقش مورفولوژی طبیعی اسپرم و تحرک بیش از 50% یا تعداد اسپرم بیش از 20 میلیون با هم مورد ارزیابی قرار می‌گیرد مشخص می‌شود که تحرک بیش از 50% و تعداد اسپرم بیش از 20میلیون از شروط لازم برای افزایش موفقیت نتایج IUI می‌باشد و در موارد غیرطبیعی بودن این دو عامل، مورفولوژی طبیعی اسپرم به تنهایی این قابلیت را ندارد که موجب افزایش نتایج مثبت IUIشود.

تشکر و قدردانی

بـدینـوسیله از زحمـات همـکاران محترم مرکز تحقیقات ناباروری دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی‌ـ درمانی بابل و معاونت محترم پژوهشی این دانشگاه و همچنین از سرکار خانمها بابازاده و داودی تشکر و قدردانی می‌گردد.