Journal of Reproduction & Infertility

Journal of Reproduction & Infertility

Prevalence of Low Birth Weight and its Related Factors in Shahr-e-Kord

Authors
Masoumeh Delaram 1
Alireza Ahmadi 2
1 Department of Midwifery, Faculty of Nursing & Midwifery, Shahrekord University of Medical Science & Health Services, Shahr-e-Kord, Iran
2 Department of Biomedicine women, Research Center,Alzahra University, Tehran, Iran
Abstract
Introduction: Since a great number of neonatal mortality is related to low birth weight (LBW) and its prevalence of LBW is increasing in different populations, this study was carried out to identify the prevalence of LBW and some of its related factors at Hadjar Educational Hospital in Shahr-e-Kord, during 2006.Materials and Methods: This cross sectional study was done on 5102 neonates. The data were collected by completing a form through physical examinations of the neonates by pediatricians and interview with their mothers.Results: Out of 5102 neonates, 434 (8.5%) had low birth weight than 2500gr (CI=7.5%-9.5%). The odds ratio for low birth weight in multiples was 16.3 times greater than singletons (P=0.0001), 9.6 times greater in gestational ages before the 37th week than after it (P=0.0001), and 2.75 times greater in mothers under 20, than older ones (P=0.04). In addition, the odds ratio was 2.45 times greater in female versus male neonates (P=0.04), 3.69 times greater in primigravidas than multigravidas (P=0.01) and 1.22 times greater in mothers under high school diploma than those with higher education (P=0.045). No significant relationships were found between the mothers’ residential areas and low birth weight.Conclusion: The prevalence of LBW in Shahr-e-Kord was similar to other parts of Iran. Preventing preterm labor and holding educational programs for high-risk mothers, particularly under 20 mothers, primiparous women and those with lower educational attainments can play an effective role in the prevention of low birth weight.
Keywords
Low Birth Weight
Pregnancy
prenatal care
Preterm Labor
Primiparous

زمینه و هدف

کودکان سرمایه فردای جامعه بشری هستند. براساس نتایج پژوهش‌های مختلف وزن هنگام تولد یکی از عوامل اصلی تعیین‌کننده بقاء و رشد جسمانی و مغزی آینده کودک بوده و نشانه معتبری از رشد داخل رحمی می‌باشد (1،2). یکی از مهمترین شاخص‌های بهداشتی هر کشور میزان مرگ و میر نوزادان است و این شاخص با سلامتی مادر، کیفیت مراقبت‌های دوران بارداری و عوامل اجتماعی‌ـ اقتصادی ارتباط دارد (2). علاوه بر مشکلات روحی‌ـ روانی، هزینه‌های سنگین نگهداری و درمان نوزادان با وزن کم بدو تولد بر خانواده‌های آنان که اغلب موارد از اقشار آسیب‌پذیر جامعه هستند، تحمیل می‌شود (1). از بیست و پنج میلیون نوزاد کم وزنی که در هر سال متولد می‌شوند بیش از بیست میلیون نفر (90%) آنها در کشورهای در حال توسعه به دنیا آمده و از طرف دیگر در بعضی از نقاط پهناور آسیا از هر دو نوزاد، یکی کم وزن به دنیا می‌آید. اما در اروپا از هر هفده نوزاد، یکی کم وزن می‌باشد. در ایران هر روز 289 کودک زیر 5 سال فوت می‌کنند که 48% این مرگها در ماه اول زندگی رخ می‌دهد و اکثر این نوزادان وزن کمتر از g2500 دارند (3). در کشورهای توسعه یافته بیشتر نوزادان کم وزن، نارس می‌باشند، در حالیکه در کشورهای در حال توسعه بیشتر این نوزادان مبتلاء به اختلال رشد داخل رحمی (IUGR) هستند (4).

از آنجا که وزن کم هنگام تولد شانس مرگ و میر، معلولیت و بسیاری از بیماریها را در دوران کودکی افزایش می‌دهد، شناخت عوامل مؤثر بر کم وزنی و

بر طرف کردن آنها بسیار حائز اهمیت است (5). براساس نتایج گروهی از پژوهشگران سن، شغل و وزن مادر، تعداد بارداریها، سابقه مصرف دخانیات، رتبه تولد، طول دوران بارداری و سابقه زایمان‌های قبلی با نوزاد کم وزن نسبت مستقیم با وزن هنگام تولد دارد (8-6). گروهی دیگر وضعیت نامطلوب اجتماعی‌ـ اقتصادی، وضعیت بد تغذیه، فشار خون بالا، بارداری چندقلوئی، پائین بودن سطح هموگلوبین و هماتوکریت مادر، بیسواد بودن مادر، بیماری‌های مزمن و مصرف الکل را از علل کم وزنی نوزاد بر شمرده‌اند (11-9). از سال 2000-1981 میزان تولد نوزادان کم وزن در ایالات متحده امریکا از 6/6% به 6/7% افزایش یافته است. عوامل متعددی چون سن مادر، تعداد زایمان، بیماری‌های مادر، مراقبت‌های ناکافی دوران بارداری، جنس نوزاد و نژاد در تولد نوزاد کم وزن نقش دارند (12).

برای تعیین وضعیت بهداشتی موجود در یک جامعه ، نشانگرهای متعددی وجود دارد . یکی از این نشانگرها ، وزن هنگام تولد می باشد . زیرا این نشانگر نه تنها با کیفیت تغذیه ، سلامتی ، چگونگی مراقبتهای دوران بارداری و محیط اجتماعی مادر ارتباط دارد ، بلکه با روند رشد و تکامل طبیعی کودک پیوند دارد (13).با توجه به اهمیت و نقش کم وزنی زمان تولد در میزان مرگ و میر و هزینه‌های مراقبت و نگهداری آنان این مطالعه بر آن است تا میزان شیوع کم وزنی نوزاد و عوامل خطرساز آن را در مرکز آموزشی‌ـ درمانی هاجر شهرکرد بررسی نماید.

روش بررسی

این مطالعه توصیفی‌ـ تحلیلی که به روش مقطعی انجام شد، تمام نوزادان زنده متولد شده در فاصله زمانی 1/1/1384 لغایت 29/12/1384 (5102 مورد) در مرکز آموزشی‌ـ درمانی هاجر شهرکرد، را مورد بررسی قرار داد. جمع‌آوری داده‌ها با استفاده از فرم ثبت اطلاعات و از طریق مصاحبه حضوری با مادر، بررسی پرونده مادر و نوزاد و معاینه نوزادان توسط پزشک متخصص اطفال بود. سن داخل رحمی نوزاد با توجه به اولین روز آخرین قاعدگی (LMP) ، سونوگرافی مادر و پس از تولد براساس جدول بالارد ، تخمین زده شد. تمامی نوزادان پس از تولد با استفاده از ترازوی (Japan, Misaki) با دقت g50 توسط پرستار بخش زایمان وزن شدند. اطلاعاتی از قبیل سن مادر، تعداد بارداری، سن بارداری، میزان افزایش وزن مادر در دوران بارداری، نوع زایمان، جنس و وزن نوزاد و موارد چندقلویی در فرم ثبت اطلاعات وارد شد و داده‌ها با استفاده از نرم افزارSPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. برای تعیین همبستگی رابطه عوامل خطر در بروز کم وزنی نوزاد، از آزمون کای اسکوئر و جهت تعیین نسبت شانس عوامل خطرزا در بروز کم وزنی از مدل رگرسیون لجستیک استفاده و میزان 05/0p< معنی‌دار در نظر گرفته شد.

نتایج

تمامی مادران مورد مطالعه در این پژوهش مراقبت‌های دوران بارداری را از مراکز بهداشتی‌ـ درمانی و خانه‌های بهداشت دریافت کرده بودند. به‌طور کلی 5102 نوزاد در سال 1384 در مرکز آموزشی‌ـ درمانی هاجر شهرکرد متولد شده بودند که از این تعداد 434 نفر آنها (5/8%) وزن کمتر از g2500 داشتند. بنابراین شیوع کم وزنی در بین متولدین این مرکز 5/8% برآورد گردید. از 434 نوزاد کم وزن متولد شده در این مرکز 187 نوزاد پسر و 247 نوزاد دختر بودند. 179 مورد آنها به روش طبیعی و 255 نوزاد به روش سزارین متولد شدند. 331 نوزاد ماحصل زایمان یک قلو، 97 نوزاد حاصل بارداری دو قلویی و 6 نوزاد حاصل بارداری سه قلویی بودند. بیشتر نوزادانی که نارس متولد شده بودند، کم وزن بودند. توزیع فراوانی وضعیت کم وزنی نوزاد بر حسب متغیرهای مختلف در جدول (1)، نسبت شانس عوامل خطر تولد نوزاد کم وزن در جدول (2) و نسبت شانس با حدود اطمینان 95% برای متغیرهایی که در مدل باقی مانده‌اند، در جدول (3) ارائه شده است. همانطور که در این جداول ملاحظه می‌شود، توزیع فراوانی وضعیت وزن نوزاد بر حسب سن مادر نشان می‌دهد که بیشترین فراوانی کم وزنی مربوط به مادران کم سن (گروه سنی کمتر از 20 سال) و کمترین فراوانی مربوط به گروه سنی 34-30 سال می‌باشد و ارتباط معنی‌داری بین سن مادر و کم وزنی نوزاد وجود دارد (04/0=p).

از نظر تعداد زایمان مادر بیشترین میزان کم وزنی مربوط به مادران اول‌زا بوده و پس از آن کاهش یافت که این ارتباط معنی‌دار است (01/0=p). همچنین شیوع کم وزنی در نوزادان با سن کمتر از 37 هفته، بیشتر از نوزادان دارای سن بالای 37 هفته بود (0001/0=p) و نیز در چندقلوئی بیشتر از تک‌قلوئی (0001/0=p) بود. این میزان در نوزادان دختر بیشتر از نوزادان پسر (04/0=p) و در مادران با تحصیلات کم، بیشتر از آنهایی بود که تحصیلات بالاتری داشتند (045/0=p). میانگین افزایش وزن مادر در دوران بارداری Kg64/347/11 بود و ارتباط معنی‌داری بین این متغیر و همچنین محل سکونت مادر با کم وزنی نوزاد در بدو تولد وجود نداشت.

بحث

برای تعیین وضعیت بهداشتی موجود در یک جامعه ، نشانگرهای متعددی وجود دارد . یکی از این نشانگرها ، وزن هنگام تولد می باشد . زیرا این نشانگر نه تنها با کیفیت تغذیه ، سلامتی ، چگونگی مراقبتهای دوران بارداری و محیط اجتماعی مادر ارتباط دارد ، بلکه با روند رشد و تکامل طبیعی کودک پیوند دارد (13).

براساس این بررسی شیوع کلی تولد نوزادان کم وزن در مرکز آموزشی‌ـ درمانی هاجر شهرکرد برابر با 5/8% بود. این میزان از مطالعه انجام شده در شهر بابل (7/7%) و تهران (05/7%) بیشتر (12،14) و از مطالعه انجام شده در اراک (1/9%) کمتر است (15) . در مطالعه‌ای که در 18 بیمارستان سوریه و بر روی 10585 نوزاد متولد شده صورت گرفته، شیوع کم وزنی زمان تولد 6/6% گزارش شد و بیش از نیمی از این نوزادان نارس بودند (16).

مطالعه حاضر نشان داد که نارس بودن نوزاد (سن جنینی کمتر از 37 هفته)، چندقلوئی و جنس مونث، با توجه به تحلیل رگرسیون چندگانه به روش گام به گام به‌طور معنی‌داری عامل افزایش تولد نوزاد کم وزن می‌باشند. زاهد پاشا و همکاران نیز یافته مشابهی را در این مورد گزارش کرده‌اند (14).

سن مادر از عوامل مهم در تولد نوزاد کم وزن است. در مطالعه حاضر بیشترین میزان شیوع کم وزنی نوزاد در مادرانی بوده که سن کمتر از 20 سال داشتند. در این رابطه کریمیان و همکاران و زاهد پاشا و همکاران، یافته‌های مشابهی را گزارش نمودند (3،14). Lasker و همکاران نیز در مطالعه خود گزارش کردند خطر تولد نوزاد کم وزن در مادران بالای 40 سال سن و مادرانی که کمتر از 20 سال دارند، همچنین مادران سیگاری و آنهایی که مراقبت‌های دوران بارداری را دریافت نکرده‌اند، به‌طور معنی‌داری بیشتر است (17). مطالعه دیگری نیز افزایش شیوع کم وزنی زمان تولد و نارس بودن نوزاد را در مادران نوجوان گزارش کرده است (18).

یافته‌های مطالعه حاضر نشان داد که بین تعداد زایمان مادر و کم وزنی نوزاد ارتباط معنی‌‌داری وجود دارد؛ به‌طوریکه زنان اول‌زا نوزادان کم وزن‌تری به‌دنیا آورده‌اند. نتایج مطالعه اسلامی و همکاران که در شهر یزد انجام شده نیز گزارش کرده است که بیشترین میزان کم وزنی مربوط به رتبه اول تولد است (19). Takimoto و همکاران نیز در بررسی به عمل آمده از عوامل کم وزنی در ژاپن گزارش کردند که سیگاری بودن مادر، رتبه تولد و سابقه تولد نوزاد کم وزن، خطر کم وزنی را افزایش می‌دهند (20). در مطالعه مسیبی و همکاران نیز تولد نوزاد کم وزن در مادران اول‌زا بیشتر بوده است (12). بررسی دیگری از یزد گزارش کرده است که با افزایش تعداد بارداری تا رتبه 6، شیوع کم وزنی کاهش یافته و پس از رتبه 7 مجدداً افزایش می‌یابد (19). البته مطالعات انجام شده در سایر کشورها مؤید این است که شیوع کم وزنی نوزاد از بارداری چهارم به بعد افزایش می‌یابد (21). نتایج تمامی این مطالعات در مورد شیوع بیشتر کم وزنی در بارداری اول با یافته‌های این مطالعه همخوانی دارد.

در این مطالعه شیوع کم وزنی در نوزادان با سن کمتر از 37 هفته، 3/51% بود در مقابل در نوزادان با سن بیشتر از 37 هفته 7/5% بود که این تفاوت از نظر آماری معنی‌دار بود. زاهد پاشا و همکاران در مطالعه خود نتیجه گرفته‌اند که سن جنینی کمتر از 37 هفته و چندقلویی به‌طور معنی‌داری عامل افزایش تولد نوزاد کم وزن می‌باشند (14). در بررسی مسیبی و همکاران نیز بیش از نیمی از نوزادان کم وزن، نارس و بقیه دچار تأخیر رشد داخل رحمی بودند (12).

در مطالعه حاضر میزان شیوع کم وزنی نوزادان در مادران تحصیلکرده کمتر از آنهایی بود که تحصیلات پائین‌تری داشتند؛ اما در مدل نهائی رگرسیون لجستیک، ارتباط معنی‌داری بین تحصیلات مادر و کم وزنی نوزادان یافت نشد. به طور قطعی تلاش و تحت پوشش

قرار گرفتن کلیه زنان باردار و مراقبت‌های دوران بارداری مراکز شهری، روستایی و خانه‌های بهداشت در ارتقاء سطح سلامت مادران، مانع از معنی‌دار شدن این تفاوت گردیده است. زاهد پاشا و همکاران نیز یافته‌های مشابهی را گزارش نموده‌اند (14). 79% دوقلوها و تمام سه قلوها در زمان تولد وزن کمتر از 2500 گرم داشته‌اند، در حالیکه این میزان در تک قلوها 6/6% بوده است. بررسی‌های دیگر انجام شده در این زمینه نیز گزارش کرده‌اند که شیوع کم وزنی با بارداری‌‌های چندقلو به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد (18). در این مطالعه نسبت شانس ابتلاء به کم وزنی در نوزادان دختر 45/2 برابر پسران بود. در مطالعه انجام شده در بابل نیز نسبت شانس کم وزنی دختران بیشتر از پسران متولد شده بود و نسبت 7/1 گزارش گردید (14). رفیعی و همکاران نیز نسبت شانس 4/1 را برای کم وزنی دختران گزارش کرده‌اند (15).

نتیجه‌گیری

به طور کلی به نظر می‌رسد که شیوع کم وزنی نوزادان در مرکز آموزشی‌ـ درمانی هاجر شهرکرد مشابه سایر نقاط کشور باشد. با توجه به اهمیت وزن تولد در مرگ و میر و عوارض نوزادان، باید اقدامات اساسی در جهت پیشگیری از تولد نوزادان کم وزن صورت گیرد. در سال‌های اخیر تلاش‌های زیادی در خصوص پوشش زنان باردار و مراقبت‌های دوران بارداری از طریق مراکز بهداشتی‌ـ درمانی شهری و روستایی و خانه‌های بهداشت در کشور ایران انجام گرفته است که نتایج اثر بخش آن در پائین آوردن شیوع کم وزنی در کشور قابل مشاهده است، لذا بالا بردن کیفیت مراقبت‌های دوران بارداری خصوصاً برنامه‌های تغذیه‌ای مادران باردار، پیشگیری از زایمان‌های زودرس و اجرای برنامه‌های مداخله‌ای آموزشی برای گروه‌های پرخطر به‌ویژه مادران جوان با سن کمتر از 20 سال و مادران اول‌زا، همچنین مادرانی که تحصیلات کم دارند، می‌تواند نقشی مؤثر در پیشگیری از کم وزنی نوزادان داشته باشد.

تشکر و قدردانی

از معاونت محترم پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد و کلیه همکاران محترم بخش‌های زنان و زایمان و نوزادان مرکز آموزشی‌ـ درمانی هاجر شهرکرد که در انجام این پژوهش همکاری نمودند، صمیمانه تشکر و قدردانی می‌گردد.

  1. Alexander GR, Wingate MS, Mor J, Boulet S. Birth outcomes of Asian-Indian-Americans. Int J Gynaecol Obstet. 2007;97(3):215-20.
  2. Kramer MS, Barros FC, Demissie K, Liu S, Kiely J, Joseph KS. Does reducing infant mortality depend on preventing low birthweight? An analysis of temporal trends in the Americas. Paediatr Perinat Epidemiol. 2005;19(6):445-51.
  3. Karimian S, Molla Mohammadi M, Jandaghi GhR. [Prevalence of low birth weight infants and its related factors in Qom delivery units in 2000]. FEYZ J. 2003; 27(7):76-80. Persian.
  4. Stoll BJ, Kliegtman RM. Overview of mortality and morbidity. In: Behrman RE, Kliegtman RM, Jenson HB. Nelson textbook of pediatrics. 17th Edition. Phila-delphia, Saunders company. 2004;p.519-23.
  5. Mansour E, Eissa AN, Nofal LM, Kharboush I, Reda AA. Morbidity and mortality of low-birth-weight infants in Egypt. East Mediterr Health J. 2005;11(4): 723-31.
  6. Hoffman MC, Jeffers S, Carter J, Duthely L, Cotter A, Gonzalez-Quintero VH. Pregnancy at or beyond age 40 years is associated with an increased risk of fetal death and other adverse outcomes. Am J Obstet Gynecol. 2007;196(5):e11-3.
  7. Biernacka JB, Hanke W. [The effect of occupational and non-occupational psychosocial stress on the course of pregnancy and its outcome]. Med Pr. 2006;57(3): 281-90. Review. Polish.
  8. Bisai S, Mahalanabis D, Sen A, Bose K, Datta N. Maternal early second trimester pregnancy weight in relation to birth outcome among Bengalee Hindus of Kolkata, India. Ann Hum Biol. 2007;34(1):91-101.
  9. Lone FW, Qureshi RN, Emanuel F. Maternal anaemia and its impact on perinatal outcome.Trop Med Int Health. 2004;9(4):486-90.
  10. Raqib R, Alam DS, Sarker P, Ahmad SM, Ara G, Yunus M, Moore SE, Fuchs G. Low birth weight is associated with altered immune function in rural Bangladeshi children: a birth cohort study. Am J Clin Nutr. 2007;85(3):845-52.
  11. Kaneshi T, Yoshida T, Ohshiro T, Nagasaki H, Asato Y, Ohta T. Birthweight and risk factors for cardio-vascular diseases in Japanese schoolchildren. Pediatr Int. 2007;49(2):138-43.
  12. Mosayebi Z, Fakhraei SH, Movahedian AH. [Preva-lence and risk factors of low birth weight infants in Mahdieh Hospita in, Tehran]. FEYZ J. 2004;30(8):58-67. Persian.
  13. Zahed Pasha Y, Esmaeili MR, Haji Ahmadi M, Asgar-doon Gh, Ghadimi R, Baleghi M and etal. [Effect of risk factors on low birth weight neonates]. J Babol University Med Sci. 2004;22(6):18-24. Persian.
  14. Wannous S, Arous S. Incidence and determinants of low birth weight in Syrian government hospitals. East Mediterr health J. 2001;7(6):966-74.
  15. Lasker JN, Coyle B, Li K, Ortynsky M. Assessment of risk factors for low birth weight deliveries. Health Care Women Int. 2005;26(3):262-80.
  16. Makki AM. Risk factors for low birth weight in san, scity, Yemen. Ann Saudi Med. 2002;22(5-6):333-5.
  17. Eslami Z, Aflatoonian A. [A study to determine the prevalence of low birth weight (LBW) infants in Yazd]. J Shahid Sadoughi University Med Sci Health Serv. 2002;2(10):3-8. Persian.
  18. Takimoto H, Yokoyama T, Yoshiike N, Fukuoka H. Increase in low-birth-weight infants in Japan and associated risk factors, 1980-2000. J Obstet Gynaecol Res. 2005;31(4):314-22.
  19. Watson-Jones D, Weiss HA, Changalucha JM, Todd J, Gumodoka B, Bulmer J, Balira R, Ross D, Mugeye K, Hayes R, Mabey D. Adverse birth outcomes in United Republic of Tanzania--impact and prevention of mater-nal risk factors. Bull World Health Organ. 2007;85 (1):9-18 .
Journal of Reproduction & Infertility
Volume 9, Issue 3
Autumn 2008
Pages 263-270