سوزاک یکی از شایع‌ترین بیماری‌های منتقله جنسی است که در اثر دیپلوکوکوس گرم منفی بنام نایسریا گنوره ایجاد می‌شود (1). سالیانه در آمریکا 400000 مورد به افراد مبتلا افزوده می‌شود که تقریباً 1 نفر از هر 687 آمریکایی را شامل می‌شود (2). در زنان تقریباً 50% عفونت گنوره بدون علامت می‌باشد که در موارد علامت‌دار معمولاً ترشحات واژینال، تکرر ادرار، دیزوری و در صورت گسترش ارگانیسم به لوله‌های فالوپ و شکم، دردهای شکمی ایجاد می‌شود (1).
عوارض بیماری در صورت عدم درمان به موقع شامل سالپنژیت، آرتریت، فارنژیت، کنژنکتویت گنوکوکی، ناباروری، مقاربت دردناک، بارداری نابجا (EP) و همچنین درگیری مغز یا دریچه‌های قلب است (1).
زایمان زودرس، پارگی کیسه آمنیوتیک و انتقال به جنین در حین زایمان و سوزاک چشمی نوزاد، از عوارض حین بارداری این دیپلوکوک است (3). یکی از روش‌های شناسایی گنوکوک، انجام PCR روی نمونه ادرار می‌باشد که بر طبق مطالعه Kanayama و همکاران، حساسیت و ویژگی آن نزدیک به 100% گزارش شده است (4).
در حال حاضر با انجام غربالگری، شیوع عفونت گنوکوکی در کشورهای توسعه یافته رو به کاهش است (6،5)؛ اما شیوع گنوکوک در نواحی مدیترانه‌ای و با وضعیت اقتصادی و تحصیلی پایین، بالاتر گزارش شده است (7). لذا با توجه به ایجاد عواض پرهزینه ناشی از این بیماری در زنان و عدم وجود آمار مشخص فراوانی ابتلا در خانم‌های بارور و نابارور ایرانی و با توجه
به توصیه‌های مرکز کنترل بیماریها (CDC) مبنی
بر غـربالگـری زنان و مـردان در سنین باروری، مطالعه
حاضـر با هدف بـررسـی اولیه میـزان شیـوع ایـن عفونت در جمعیت زنان نابارور و بارور ایرانی طراحی گردید.
در این مطالعه، 209 نفر زن نابارور که پس از یک سال عدم پیشگیری از بارداری، موفق به بارداری نشده بودند و دارای علل مختلف ناباروری زنانه بودند و 170 زن باردار با سنین40-18 سال، طی سال 1386 مورد بررسی قرار گرفتند. موارد ناباروری با عامل مردانه از معیارهای خروج از مطالعه بود. از هر دو گروه پس از اخذ رضایت کتبی و پس از تکمیل پرسشنامه، ml15 از بخش ابتدای نمونه ادرار صبحگاهی جمع‌آوری و با دور rpm5000 در دمای C4 به مدت 20 دقیقه سانتریفوژ گردید. سپس مایع رویی دور ریخته و رسوب آن در دمای C70– نگهداری شد. رسوب نمونه‌های ادرار، تحت شرایط استاندارد (همراه با کیسه یخ ) به پژوهشگاه فن‌آوری‌های نوین علوم پزشکی جهاددانشگاهی‌ـ ابن‌سینا انتقال یافت و استخراج DNA روی نمونه‌ها بر اساس روش Russell و Sambrook (8) انجام پذیرفت و برای انجام الکتروفورز روی محصولات PCR، از مارکرDNA VIII (Roche, Germany) استفاده شد.
به همراه هر سری تست PCR، یک نمونه کنترل مثبت و کنترل منفی نیز گنجانده شد تا صحت اجرای PCR و نبود آلودگی محرز گردد.
نتایج PCR به صورت میانگین، انحراف معیار و درصد گزارش گردید.
میانگین سن در گروه زنان باردار، 4/57/26 سال و در گروه زنان نابارور، 21/684/29 سال بود. علل ناباروری در زنان نابارور، شامل علل تخمدانی (42%)، لوله‌ای (8/19%)، رحمی (1/11%) و سایر موارد (5/27%) بود. اکثر افراد در گروه نابارور (9/87%) سابقه استفاده از هیچ گونه وسیله پیشگیری از بارداری را نداشتند؛ درحالیکه 5/57% از گروه باردارها سابقه استفاده از وسایل پیشگیری از بارداری را داشتند.
براساس نتایج روش PCR، در هیچ یک از دو گروه موردی از عفونت مشاهده نشد و به دلیل عدم وجود موارد مثبت عفونت گنوره با روش PCR در دو گروه مورد مطالعه، تحلیل بیشتر آماری امکان‌‌پذیر نبود.
گنوره دومین بیماری شایع مقاربتی در آمریکاست (1). در مطالعه‌ای شیوع کلی گنوکوک در پرو، 2/1% و در بوستون، 3% گزارش شد (5). مطالعه Cravioto Mde و همکاران روی 585 زن نابارور و 360 مرد نابارور مکزیکی، شیوع گنوره را با روش الایزا در زنان، 7/13% با IgG و 3/14% با IgA گزارش نمود (6).
در مطالعه Panaretto و همکاران در بین سال‌های 2003-2000 در زنان باردار استرالیایی، شیوع گنوره 1/6% گزارش شده است (9)؛ در حالیکه در نیوکاسل انگلستان، موردی از این نوع عفونت گزارش نشده است. به طور کلی بروز گنوره در مراجعین به کلینیک در اروپای غربی، 5-1% و در استرالیا، 30-15% بوده است و زنان آفریقایی از بقیه ملل، بیشتر دچار این عفونت شده‌اند (10).
اطلاعات محدودی در مورد عفونت گنوکوک در ایران به دلیل شیوع کم این بیماری وجود دارد. میزان عفونت در زنان شیرازی مبتلا به سرویسیت، 94/1% (11)؛ در کرمان بروز عفونت در میان زنان علامت‌دار و بدون علامت، 4/0% (12)؛ در زنان زندانی تهران و زنان تهرانی، 6/0% (13،14) و در مطالعه بختیاری بر روی زنان بابلی غیر باردار، 2/0% گزارش شد (15). در مطالعات دیگر در ایران نیز هیچ موردی از عفونت گزارش نشده است (18-16).
علی‌رغم افزایش مقاومت آنتی‌بیوتیکی، عدم تأثیر درمان و ایجاد عوارض حاد گنوره (19)؛ همچنین با توجه به گزارش WHO مبنی بر شیوع گنوکوک در نواحی مدیترانه‌ای (7) و حساسیت بالای روش آزمایشگاهی مورد استفاده در این پژوهش، عدم مشاهده ابتلا به این عفونت در مطالعه حاضر، می‌تواند دلیلی بر موفقیت احتمالی برنامه‌های پیشگیری و درمانی عفونت گنوره در ایران باشد.
عدم یافتن مورد مثبت از عفونت گنوره در جمعیت زنان بارور و نابارور ممکن است بیانگر موفقیت احتمالی برنامه‌های پیشگیری و درمانی در ایران از نظر این عفونت باشد؛ اما نباید از نظر دور داشت که ممکن است تعداد افراد مورد بررسی نیز برای استنتاج نهایی کافی نباشد.
این مقاله حاصل تحقیق مشترک پژوهشگاه فن‌آوری‌های نوین علوم پزشکی جهاد دانشگاهی‌ـ ابـن‌سینا و معاونت پـژوهشـی دانشگاه علـوم پزشکی و
خدمات بهداشتی‌ـ درمانی تهران بود.
بدینوسیله از کلیه همکاران درمانگاه ناباروری و پره‌ناتال بیمارستان امام خمینی (ره) و کارشناسان آزمایشگاه و مرکز طبی کودکان بیمارستان امام خمینی (ره) و پژوهشگاه فن‌آوری‌های نوین علوم پزشکی جهاددانشگاهی‌ـ ابن‌سینا و همچنین آقای نقی‌زاده جهت همکاری در تجزیه و تحلیل اطلاعات تشکر می‌شود.
